Kunstwerken om de dunne grens tussen zoet en zout te benadrukken

Vier nieuwe kunstwerken op de dijk bij Lauwersoog moeten de smalle strook kustverdediging zichtbaar maken.

Statief door architect Ben van der Meer.
Statief door architect Ben van der Meer. Foto Harry Cock

Reizigers onderweg naar Schiermonnikoog moeten even halt houden op de dijk van Lauwersoog: daar prijken sinds kort vier kunstwerken. Ze staan opvallend aan weerskanten van de dijk, twee aan de kant van het Lauwersmeer en twee aan de zijde van de Waddenzee. Dijkbalkons heten ze, ontworpen door kunstenaar Melle Koot en architect Ben van der Meer, beiden afkomstig uit Groningen.

„Tot 1969 was hier helemaal niets, alleen de Waddenzee”, zegt Van der Meer. „Deze dijk is betrekkelijk jong en een van de laatste grote waterkeringswerken in het noorden. Wij hebben de dijk weer zichtbaar willen maken, veel mensen gaan er achteloos aan voorbij.”

De Fuiknetten door kunstenaar Melle Koot. Foto Harry Cock

Vanaf nu kan dat laatste niet meer: de drie Fuiknetten van Koot die op elf meter hoogte samenkomen torenen als een landmark boven de omgeving uit. Koot liet zich inspireren door foto’s van Waddenzeevissers die hun palingfuiken lieten drogen door ze aan een stok of mast vast te binden. Koot: „Ik wil met die fuiken een ode brengen aan oude ambachten, en ook aan de paling die hier voor de aanleg van de dijk vrijelijk rondzwom.” Het is indrukwekkend de fuiken zo boven de dijk uit te zien rijzen, wijzend naar de hemel. Ook Van der Meer zoekt met zijn kunstwerk Statief, die door de plaatselijke bewoners al de bijnaam Kreeft kreeg, de horizon af. Van hardhout afkomstig uit Brazilië en Congo construeerde hij, samen met kunstenaar Lambert Kamps, een reusachtige kreeftachtige sculptuur waarin de bezoeker met een kijker en spiegels, bevestigd in de poten, in de verte kan kijken. „Liever had ik het hout van oude sluisdeuren gebruikt”, zegt Van der Meer, „Daarvan liggen diverse opgeslagen in Delfzijl. Maar het was duurder om die deuren te hergebruiken dan hout te laten komen. Dat betreur ik wel.”

Vizier door kunstenaar Melle Koot. Foto Harry Cock

De kunstwerken zijn gemaakt in opdracht van de gemeente Marne en bekostigd door de provincie Groningen en het Waddenfonds. De opdracht was om de plek tussen de zoute Waddenzee en het zoete Lauwersmeer zichtbaar te maken.

Uitkijkdijk door architect Ben van der Meer. Foto Harry Cock

Het viel Van der Meer op dat de dijk ter hoogte van de haven, niet ver van het vertrekpunt van de veerdienst naar Schiermonnikoog, zo laag is dat je hem nauwelijks ziet: „Ik heb het dijkprofiel met een paar meter opgehoogd, zodat hij nu in een sierlijke glooiing over een lengte van honderd meter omhoog loopt. Daar, op zijn hoogste punt, eindigt mijn Uitkijkdijk in een houten trap die het profiel accentueert. Die verhoging symboliseert ook de zeespiegelstijging door de klimaatverandering, en appelleert aan een aloude Noord-Nederlandse gewoonte: de dijk oplopen en over zee de blik laten dwalen, als vanaf een tribune. Dat laatste, kijken, is ook de inzet van het vierde kunstwerk Vizier, door Koot. Boven de steile dijkflank ontwierp hij een trechtervormig object van hout met een open entree en een glazen einde. Bezoekers kunnen het object binnengaan en uitkijken, als door een patrijspoort, over het Lauwersmeer. Aan de binnenzijde bracht hij op de wand sierlijke vormen aan die aanvankelijk abstract lijken, maar nee. „Het zijn de glasalen die in de tijd dat de dijk er nog niet was vanuit zee naar het land trokken”, aldus Koot.

Over het ensembe dat de kunstwerken samen vormen, zeggen de makers dat ze een „poëtische betekenis” aan het dijkenlandschap willen geven. Ben van der Meer: „Juist daar, tussen zoet en zout, bestaat Nederland slechts uit een smalle strook kustverdediging. Als je daarop gaat letten, wordt het gebied spannend en enerverend. We hopen dat onze kunstwerken daaraan bijdragen.”