Turkije dreigt bedrogen uit te komen na Amerikaanse draai

Syrië

De Amerikaanse terugtrekking uit Syrië zal veel langzamer gaan dan Trump deed geloven.

De Amerikaanse Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton en premier Benjamin Netanyahu na afloop van een persconferentie zondag in Israël.
De Amerikaanse Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton en premier Benjamin Netanyahu na afloop van een persconferentie zondag in Israël. Foto Oded Balilty/AP

Toen president Trump op 19 december de Amerikaanse terugtrekking uit Syrië aankondigde, leek Turkije eindelijk zijn zin te krijgen. De Turkse regering was vanaf het begin fel tegen de Amerikaanse samenwerking met de Syrisch-Koerdische militie YPG, een zusterorganisatie van de Turks-Koerdische terreurgroep PKK. Een groot Turks offensief in Noordoost-Syrië leek op handen.

Maar Turkije dreigt bedrogen uit te komen. Trumps nationale veiligheidsadviseur John Bolton zei zondag dat de Amerikaanse troepen in Syrië zullen blijven totdat de terreurgroep Islamitische Staat (IS) volledig is verslagen, de Iraanse troepen weg zijn uit Syrië, en de veiligheid van de YPG is gegarandeerd. Dat kan nog maanden, zo niet jaren duren.

Daarmee zijn we in feite weer terug bij af. Want het is niet de eerste keer dat Trump de terugtrekking uit Syrië aankondigt om vervolgens te worden teruggefloten door zijn militaire adviseurs, die de Amerikaanse aanwezigheid in Syrië zien als een manier om Iran in te dammen.

Trumps abrupte besluit tot terugtrekking kreeg zware kritiek van zijn bondgenoten en leidde tot het ontslag van minister van Defensie Jim Mattis en van de speciale gezant voor de strijd tegen IS, Brett McGurk. Achter de schermen begonnen Bolton en andere adviseurs een campagne om het besluit te vertragen en bondgenoten gerust te stellen.

„De terugtrekking is afhankelijk van de doelen die we willen bereiken”, zei Bolton zondag tijdens een bezoek aan Israël. „We vinden dat de Turken geen militaire actie moeten ondernemen zonder coördinatie en goedkeuring van de VS.” Hij zei dat Trump niet zal toestaan dat Turkije een bedreiging vormt voor de Koerden, althans voor „degenen die met ons hebben gevochten”.

Bolton wil garanties dat Turkije Syrisch-Koerdische militie YPG niet aanvalt

Turkije is woedend. De buitenlandadviseur van Erdogan zei in reactie: „Claims dat de Koerden doelwit zijn van Turkije zijn irrationeel.” Volgens hem vecht Turkije alleen tegen „terroristen” van de YPG. „Het is respectloos jegens onze Koerdische broeders om te zeggen dat een terreurgroep hen vertegenwoordigt.”

Na zijn bezoek aan Israël vliegt Bolton door naar Turkije, waar hij dinsdag een onderhoud heeft met president Erdogan. Bolton wil garanties dat Turkije de YPG niet aanvalt, en hij hoopt afspraken te maken over een Turkse rol bij de strijd tegen IS in Syrië. Bolton zei dat de gesprekken met de Turken bedoeld zijn om „uit te vinden wat hun doelen en capaciteiten zijn, want dat blijft onduidelijk.”

Lees ook: Trump drijft de Koerden tot wanhoop

Bolton wil dat Turkije een grotere bijdrage gaat leveren aan de strijd tegen IS. The Wall Street Journal meldde dat hij onlangs een geheim memo heeft opgesteld, waarin hij de nieuwe Amerikaanse strategie in de strijd tegen IS uiteenzet. Turkse troepen moeten de plaats innemen van de 2.000 Amerikaanse militairen die de antiterreuroperaties op dit moment coördineren.

Maar Turkije heeft helemaal geen ambitie om de strijd met IS aan te binden zo ver van zijn eigen grens. Het is daar alleen toe bereid als het substantiële militaire steun krijgt van de VS, waaronder luchtaanvallen, transport en logistiek. Alleen: daar voelt het Witte Huis weer weinig voor, omdat het de Amerikaanse bemoeienis met Syrië eerder zou vergroten dan verkleinen. Bovendien twijfelt het Pentagon of het Turkse leger is opgewassen tegen zo’n omvangrijke operatie.

Terwijl Turkije met de VS onderhandelt, leiden de plannen voor een mogelijk offensief tegen de YPG tot onenigheid in de Turkse legertop. De bevelhebber van de Turkse strijdkrachten in Irak en Syrië, die het bevel voerde over twee eerdere Turkse invasies in Noord-Syrië, werd vorige week ineens uit zijn functie gezet. Ook een andere prominente commandant werd overgeplaatst. Volgens de Turkse krant Sözcu hadden ze kritiek op de plannen voor een offensief tegen de YPG.

De bezwaren zijn drieledig, schrijft de krant. Allereerst is een militaire operatie tegen de YPG ten oosten van de Eufraat veel moeilijker dan in de regio’s Jarablus en Afrin, die het Turkse leger in 2016 en 2018 binnenviel. Want de YPG-eenheden ten oosten van de Eufraat zijn beter getraind en uitgerust met Amerikaanse wapens. Bovendien is Russische en Amerikaanse steun voor zo’n offensief dit keer hoogst onzeker. Daarnaast brengt een mogelijke Turkse bijdrage aan de strijd tegen IS diep in Syrië grote risico’s met zich mee.

En dan is er nog Rusland, de grote steunpilaar van het Syrische regime. Zonder steun van Rusland kan Turkije niets beginnen tegen de YPG. Op 29 december brachten de Turkse ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie, en de chef van de Turkse inlichtingendienst een bezoek aan Moskou voor overleg over Syrië. De Russische minister van Buitenlandse Zaken toonde begrip voor de Turken. „We benaderen de Turkse plannen voor antiterreuroperaties in Oost-Syrië vanuit de noodzaak om de terreurrestanten te verwijderen en de soevereiniteit van Syrië te herstellen.”

Turkije vreest dat de YPG het op een akkoordje zal gooien met het Syrische regime om een Turks offensief af te wenden. De VS hebben de YPG verzocht geen bescherming te zoeken van Rusland of het regime. „Ik denk dat ze weten wie hun vrienden zijn”, zei Bolton. Een woordvoerder van de YPG verklaarde echter: „Het vinden van een oplossing tussen ons autonome bestuur en de Syrische regering is onvermijdelijk, want onze regio is onderdeel van Syrië”.

    • Toon Beemsterboer