Opinie

Trump bevordert de straffeloosheid in een autoritaire regio

Midden-Oosten

None

Alles beweegt in de Arabische familie, schreef Midden-Oostenexpert Carolien Roelants in een van haar laatste columns van 2018. En hoe riskant het ook is om ontwikkelingen in het Midden-Oosten te voorspellen, deze uitspraak is een betrouwbare gok voor 2019.

De jongste ontwikkeling is dat de Syrische president Bashar al-Assad, die sinds het uitbreken van de Syrische burgeroorlog in 2011 door de Arabische wereld als een melaatse werd behandeld, mondjesmaat weer in de gratie raakt. De strijd in zijn land is grotendeels gestreden, Assad zit nog waar hij zit. En vooral Saoedi-Arabië probeert Syrië los te wrikken uit de invloedssfeer van Iran.

Dit houdt verband met de twee families waarin het Midden-Oosten, als ware het een stad in Zuid-Italië, verdeeld is geraakt. De Saoediërs leiden een machtsblok met daarin onder meer Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein. Deze landen worden verbonden door hun afkeer van de Moslimbroederschap en van de ambities van Iran, dat met Turkije en Qatar het andere blok vormt.

Wat de twee families gemeen hebben, zijn leiderschappen die even autoritair als straffeloos zijn. Ga maar na: Assad kwam weg met het afslachten van zijn eigen burgers, de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman met de hongersnood in Jemen en de gruwelmoord op journalist Jamal Khashoggi, Turkije is onder president Recep Tayyip Erdogan een autocratie geworden, Egypte is onder president Abdul Fatah al-Sisi opnieuw een dictatuur.

Een belangrijke rol in deze straffeloosheid is weggelegd voor een president die zijn slogan ‘America First’ soms erg letterlijk neemt. Bijvoorbeeld door de Amerikaanse troepen weg te halen uit Syrië, waarmee Donald Trump de Koerden in de steek laat. Of door de Saoedische kroonprins te vrijwaren van schuld aan de moord op Khashoggi. Saoedi-Arabië is immers te belangrijk in de strijd tegen Iran.

Interessant om ook in 2019 in de gaten te houden is de rol van Israël in de regio. Het afgelopen jaar kenmerkte zich door Israëlische toenadering tot de Saoediërs, ook onder invloed van Trump. Het ligt in de lijn der verwachting dat deze voorzichtige pogingen dit jaar verder doorgetrokken zullen worden. Voor wederzijdse diplomatieke vertegenwoordiging lijkt het nog te vroeg, maar de zakelijke contacten en het vliegverkeer tussen beide landen zullen toenemen.

Voor het door Saoedi-Arabië geleide machtsblok is Israël, ondanks de decennialange vijandschap, een welkome bondgenoot tegen Iran. Het wisselgeld zijn de Palestijnen, wier ambities verder in de knel zullen komen. Voor zover het vredesplan van Trump voor Israël en de Palestijnen al gestalte krijgt, zal het naar verwachting niet in Israëls nadeel uitpakken.

De strijd van het Amerikaans-Israëlisch-Saoedische monsterverbond tegen Iran is meer dan theorie. Aan alle kanten zijn er onvoorspelbare machthebbers – behalve Trump en de kroonprins ook de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Iraanse geestelijken. Dit kan te allen tijde een confrontatie opleveren. Al heeft niemand belang bij grootschalige strijd.

Ten opzichte van enkele jaren geleden is er één machtsfactor verdwenen: terreurgroep IS is zo goed als verslagen. Maar het zou onverstandig zijn om hier te vroeg over te juichen. Samen met het onderdrukken van Koerden en Palestijnen vormen geïnspireerde jihadisten in de woelige melodie van het Midden-Oosten een vast refrein.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.