Opinie

Tekort antibiotica schreeuwt om Europese aanpak

Zie het geneesmiddelentekort als een geopolitiek vraagstuk, schrijven en .

De geneesmiddelentekorten staan vol in de aandacht en hebben grote consequenties voor de kwaliteit van onze zorg. Een recent voorbeeld, uit de honderden tekorten van dit jaar, is dat voor enkele maanden mupirocine zalf (Bactroban) niet leverbaar was wegens een grondstof probleem. Mupirocine is een lokaal toegepast antibioticum dat met name wordt ingezet om infecties na grote operaties te voorkomen en om de ziekenhuisbacterie uit te bannen. De neuszalf levert een belangrijke bijdrage aan de patiëntveiligheid. Zo is in een grote Nederlandse studie aangetoond dat bij patiënten die voorafgaand aan een operatie drager zijn van de Staphylococcus aureus-bacterie (ongeveer 1 op de 4 mensen) de kans op een diepe infectie van de operatiewond ongeveer met 80 procent afneemt als ze worden behandeld met deze neuszalf. In vervolg op deze studie werden de patiënten enkele jaren gevolgd om de overleving te bepalen. Bij patiënten die schone operaties ondergaan hadden was de sterfte na een jaar in de behandelde groep 3 procent, terwijl in de onbehandelde groep de sterfte 7 procent was. De gevolgen van dit soort tekorten zijn dan ook ernstig te noemen.

Het is de laatste jaren steeds vaker zo dat kritische geneesmiddelen tijdelijk niet leverbaar zijn. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen sloeg hier recent ook alarm over. Fabrikanten bezuinigen op de productiekosten van geneesmiddelen waarvan het patent verlopen is, onder andere door het concentreren van productie-eenheden, veelal in Azië. Dat maakt de productie kwetsbaar en het leidt regelmatig tot productieproblemen. Alternatieven zijn niet dan wel moeilijk beschikbaar, en vaak duurder.

Infecties zijn belangrijke oorzaken van ziekte en sterfte. Mondiaal wordt gevreesd voor een ernstige toename van de ziektelast door het opkomen van antibioticaresistentie. Dit wordt door de WHO en de Verenigde Naties gezien als de grootste bedreiging voor de volksgezondheid. Nederland weet tot op heden de resistentie goed te beheersen en de gevolgen voor de Nederlandse bevolking en met name de patiënten zijn derhalve beperkt. Het is ironisch om te constateren dat de tekorten aan bestaande, vaak oudere geneesmiddelen op dit moment waarschijnlijk een grotere bedreiging voor de Nederlandse patiënt vormen dan de alom gevreesde dreiging van antibioticaresistentie. Deze situatie heeft de professional, die soms met de handen in het haar zit om voor de patiënt een goed middel te vinden, sluipend overvallen. Het ministerie van VWS heeft al enkele maatregelen genomen door onder andere een meldpunt in te richten, maar er is meer nodig.

De situatie is nu dermate ernstig en structureel van aard dat we menen dat dit als een geopolitieke kwestie moet worden gezien, en niet als slechts een van de vele gezondheidszorgproblemen. De productie van belangrijke geneesmiddelen moet weer worden verspreid over meerdere landen, waaronder bij voorkeur Europese. Als wij de gezondheid van onze bevolking belangrijk vinden is het essentieel de toegang tot medicijnen te garanderen. De laatste jaren is voor geneesmiddelen waarvan het patent is verlopen dusdanig op prijs gestuurd dat dit op de lange termijn negatieve gevolgen heeft. Net zoals wij voor onze energie niet te veel van Rusland afhankelijk willen zijn, is het niet verstandig ons grotendeels afhankelijk te maken van China of India met betrekking tot de toegang tot geneesmiddelen.

Het is van belang dat Nederland er in Europees verband voor zorgt dat de productie van essentiële geneesmiddelen adequaat is geborgd. Een inventarisatie van geneesmiddelen waarvan het patent verlopen is en die belangrijk zijn voor de individuele patiënt of de volksgezondheid en waar geen goed alternatief voor is, zou de eerste stap zijn. Vervolgens zal beleid moeten worden geformuleerd om productiesystemen van deze middelen minder kwetsbaar te maken door bijvoorbeeld spreiding van productie en grondstoffenlevering.

Een andere optie is de productie in eigen beheer op te zetten binnen Europa. Dit zal mogelijk wel betekenen dat de kosten per product omhoog gaan, maar de winst zit in het niet misgrijpen en garantie van optimale behandelmogelijkheden. Wij roepen daarom het kabinet op om het geneesmiddelen tekort als een geopolitieke zaak te beschouwen en dit tevens op Europees niveau aan te pakken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.