Mannenbroeders wilden orthodoxe identiteit markeren

Terug in de tijd De protestanten in Nederland zijn gespleten over alle samenlevingsvormen die afwijken van wat de Bijbel voorschrijft.

Regenboogvlag bij de Oranjekerk in Amsterdam als statement tegen de Nashville-verklaring Jeroen Jumelet/ ANP
Regenboogvlag bij de Oranjekerk in Amsterdam als statement tegen de Nashville-verklaring Jeroen Jumelet/ ANP

„Verbijsterend. Pijnlijk. Schandelijk.” Wielie Elhorst kan over de Nashville-verklaring veel woorden bedenken. „Maar geen goede.” Elhorst is predikant in Amsterdam voor lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (lhbt’s), personen die in het nauw zijn gedreven door de verklaring, waarin het christelijk huwelijk tussen man en vrouw boven alles wordt gesteld en het „zondig” wordt genoemd „om homoseksuele onreinheid of transgenderisme goed te keuren”. Elhorst spreekt van een „onbegrijpelijke” actie. „Dit is een streep door de rekening, na jaren waarin een traditie van dialoog en gesprek hierover is opgebouwd.” Hij maakt zich grote zorgen over het effect dat de verklaring kan hebben op lhbt’ers in de achterban van de orthodox-christelijke kerken. „Zij schrikken hiervan. Ze worden de kast weer in gejaagd. Ze gaan zich verder isoleren. Gedachten aan zelfmoord liggen bij deze mensen hoger dan gemiddeld. Dat hebben de ondertekenaars op hun geweten.”

Veel bijval heeft de verklaring niet gekregen. Een storm van verontwaardiging trekt over het land, nadat bekend werd dat zeker 250 orthodoxe protestanten de Amerikaanse verklaring over „bijbelse seksualiteit” hebben ondertekend. Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, D66) noemde de Nashville-verklaring een „stap terug in de tijd”. Er is aangifte gedaan. Het Openbaar Ministerie onderzoekt of de verklaring „strafbare elementen” bevat. De Vrije Universiteit, ooit bolwerk van de gereformeerde mannenbroeders, kent enkele medewerkers die de verklaring hebben ondertekend, maar liet maandag een regenboogvlag wapperen, net als de Protestantse Kerk in Nederland.

Van de 1.600 predikanten in de Protestantse Kerk in Nederland hebben er dertig de verklaring ondertekend. Onder hen dominee J.J. ten Brinke, bestuurslid van de Gereformeerde Bond, die deel uitmaakt van de Protestantse Kerk in Nederland. Hij zegt: „Ik wil er niet meer over zeggen dan dat ik de uitwerking die de verklaring heeft gehad, betreur. Dat was niet de intentie. Ik betreur dat niet het oog is gevallen op de goedheid van God, waarover de verklaring spreekt.” Die goedheid geldt onder meer de genade die de mens ten deel valt doordat God de mens de vrijheid geeft zich tegen de eigen „zondige verlangens” te keren, waartoe behalve seks voor en buiten het huwelijk ook homoseksualiteit en transgenderisme worden gerekend.

Theologisch eenzijdig

De scriba van de Protestantse Kerk in Nederland, zeg maar de secretaris-generaal, René de Reuver, betreurt de standpunten en besloot zondag al een verklaring op te stellen: „De Nashville-verklaring is theologisch eenzijdig en gesloten en pastoraal onverantwoord.” In een toelichting zegt hij: „Je kunt homoseksualiteit van mensen die in liefde en trouw met elkaar leven niet gelijk stellen aan teksten in de Bijbel. De mensen die deze verklaring steunen, maken de hermeneutische slag niet, ze vertalen de boodschap niet naar de tijd van nu.”

De Reuver vertelt dat de aanhangers van theorieën zoals in de verklaring vooral zitten in de streng-orthodoxe hoek en bij een aantal evangelische kerkgenootschappen. Binnen de eigen kring is het enthousiasme ervoor klein. „We hebben een heel brede kerk, met duidelijke vleugels. Maar ook binnen die vleugels, zoals de Gereformeerde Bond, is het de laatste jaren steeds gebruikelijker om homoseksualiteit als aangeboren geaardheid te aanvaarden. Het gaat daar vooral over de manier hoe je daarmee om moet gaan.” Het kwalijke aan de verklaring is volgens hem vooral dat het gesprek over diversiteit uit de weg wordt gegaan. „Deze verklaring wijst mensen de deur, ze worden afgeschreven. Terwijl wij een veilige en open ruimte willen zijn. Bij de kerk is iedereen zeer welkom.” Lokale kerken mogen volgens De Reuver zelf bepalen hoe ze willen omgaan met bijvoorbeeld het zegenen van een homohuwelijk. „Bij de ene kerk in Barneveld kan dat niet. Bij de andere wel.”

Overgewaaid

Dat de verklaring naar Nederland is overgewaaid, heeft Miranda Klaver verbaasd. Klaver is antropoloog en theoloog aan de VU in Amsterdam. „Blijkbaar hebben de voormannen van de conservatieve kerk het nodig om hun eigen positie naar buiten te brengen, om hiermee hun identiteit te versterken.” Wellicht, stelt Klaver, is deze „grote stap terug in de acceptatie van homo’s” in de hand gewerkt door openhartige discussies en briefwisselingen over christendom en homoseksualiteit in het Reformatorisch Dagblad, het lijfblad van veel orthodoxe christenen. „De dialoog heeft een hoop losgemaakt. Ik kan me voorstellen dat de voormannen het begin van de dialoog met afkeuring hebben waargenomen, en vervolgens deze domme actie hebben uitgevoerd, zich niet bewust van de consequenties die zo’n verklaring in dit mediatijdperk heeft.

Lees ook: Coalitie houdt Nashville-rel klein

De emancipatie van homo’s was juist aardig op gang gekomen en met deze machtsgreep hebben ze de eigen achterban willen laten weten: dít staat er in de Bijbel.”

Nu maar hopen dat de lhbt’ers in orthodoxe kringen óók de negatieve reacties op de verklaring te horen krijgen, zegt predikant Wielie Elhorst uit Amsterdam. „Ze zitten soms in zeer gesloten gemeenschappen. Ze horen weinig en zien de conservatieve predikanten als hun geestelijke leidslieden. Het is vaak moeilijk breken met dat milieu. Want je breekt niet alleen met opvattingen, maar ook met je sociale gemeenschap.”