Hoe museum en Ruf het toch eens werden

Stedelijk museum Amsterdam Maandag maakten het Stedelijk Museum en Beatrix Ruf bekend dat ze kunnen gaan samenwerken. Aan deze verklaring gingen vijftien rumoerige maanden vooraf.

Beatrix Ruf is bereid „zo nu en dan een bescheiden bijdrage te leveren”.
Beatrix Ruf is bereid „zo nu en dan een bescheiden bijdrage te leveren”. Foto Inge van Mill/ANP

De ‘affaire-Ruf’ begon met een simpel lijstje vragen. In oktober 2017 wilde NRC weten hoe het zat met de betaalde nevenactiviteiten en de persoonlijke bv van de artistiek directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam. De raad van toezicht bleek verrast: Beatrix Ruf had de toezichthouders nooit geïnformeerd over haar besloten vennootschap. Toenmalig voorzitter Ferdinand Grapperhaus (de huidige minister van Justitie) antwoordde de krant op 12 oktober 2017. Het museum zou onderzoek gaan doen naar de afspraken over Rufs nevenactiviteiten en de wijze waarop die waren nageleefd.

Twee dagen later vertelde Ruf aan Grapperhaus dat ze als Stedelijk- directeur via haar bv 1 miljoen Zwitserse frank (863.000 euro) had ontvangen van Michiel Ringier. Een prestatiebonus voor vroegere werkzaamheden in opdracht van de Zwitserse uitgever en verzamelaar. Pikant, want als Stedelijk-directeur had zij Ringier bij het Stedelijk binnengehaald als sponsor, bruikleengever en uitgever van catalogi. Bovendien verrichtte Ruf ook nog bestuurlijke werkzaamheden voor Ringier die ze niet aan de raad had gemeld – „Vergeten.”

Bestuurlijke perikelen

De prestatiebonus van Ringier was voor Grapperhaus aanleiding om het onderzoek naar Ruf uit te besteden. Op maandag 16 oktober adviseerde hij Ruf een eigen advocaat en communicatieadviseur in de arm te nemen. Haar belangen en die van het museum begonnen immers uiteen te lopen.

Later die dag nam Ruf ontslag, nieuws dat de volgende dag, op 17 oktober 2017, werd bekendgemaakt.

Lees een reconstructie van de gebeurtenissen: De opkomst en ondergang van Beatrix Ruf

De externe onderzoekers die in opdracht van de gemeente de bestuurlijke perikelen van het Stedelijk onderzochten, oordeelden in juni 2018 hard over de directie en de toezichthouders. Ruf had „geschreven en ongeschreven regels voor goed bestuur” overtreden. Maar ze deed dat volgens de onderzoekers te goeder trouw. Haar vertrek noemden ze „een vermijdbaar noodlottig ongeval”.

Spijt van ontslag

Drie toezichthouders namen hun verantwoordelijkheid en stapten op. Ruf liet in interviews weten dat ze zich volledig vrijgepleit voelde. Ze had maar van één ding spijt: dat ze ontslag had genomen. Sponsors en bevriende verzamelaars bliezen de eerder gestarte advertentiecampagne ‘Roep Ruf terug’ daarna nieuw leven in.

De tweede clash tussen Ruf en het Stedelijk dateert van afgelopen juli. De vier overgebleven leden van de raad van toezicht nodigden Ruf uit om terug te keren als artistiek adviseur van het museum. Dit voorstel was volgens interim-directeur Jan Willem Sieburgh wéér een bestuurlijke fout van de toezichthouders. Hij vond een terugkeer van Ruf bovendien een slecht idee. Een opvatting waarin Sieburgh werd gesteund door de ondernemingsraad van het museum, die eerder ook al het vertrouwen in de raad van toezicht had opgezegd.

‘Nette oplossing’

Sieburgh en de ondernemingsraad dreigden eerst met een zaak bij de Ondernemingskamer en stuurden op 31 juli een brief aan het college van B en W van Amsterdam. Daarin drongen ze aan op het ontslag van de vier overgebleven toezichthouders en het leidde begin augustus inderdaad tot hun (gedwongen) vertrek. Een afscheid dat het definitieve einde van het tijdperk-Ruf bij het Stedelijk inluidde – haar laatste medestanders binnen het museum hadden de strijd verloren. Bij de presentatie van het jaarprogramma 2019, half november, sprak Sieburgh kort over Ruf. Truze Lodder, op dat moment nog interim-voorzitter van de raad van toezicht, was volgens de interim-directeur bezig met „het afronden van de zaak-Ruf”. De afspraken die Ruf als beoogd artistiek adviseur had gemaakt met de vertrokken raad van toezicht zouden voor het einde van het jaar „netjes worden opgelost”, beloofde Sieburgh.

Fake news

De onderhandelingen duurden kennelijk iets langer. Maandag bracht het Stedelijk een gezamenlijk persbericht naar buiten. Ruf zal in de toekomst mogelijk bij tentoonstellingen worden betrokken. Volgens Lodder heeft „onafhankelijk onderzoek Beatrix Ruf vrijgepleit van beschuldigingen in de media”. De media hebben het dus gedaan, en niet het museum.