‘En nu moet opeens alle tabak weer uit het zicht’

Sigarettenverkoop Het kabinet neemt extra maatregelen om roken te ontmoedigen. De kleine tabaks- en gemakszaak krijgt het nog moeilijker.

Winkels mogen tabaksproducten per 1 januari 2020 niet meer zichtbaar opstellen, pakjes krijgen een neutraal uiterlijk en alle reclame moet van gevels verdwijnen. Uit het oog, uit het hart, is de hoop van het kabinet met het Nationaal Preventieakkoord.
Winkels mogen tabaksproducten per 1 januari 2020 niet meer zichtbaar opstellen, pakjes krijgen een neutraal uiterlijk en alle reclame moet van gevels verdwijnen. Uit het oog, uit het hart, is de hoop van het kabinet met het Nationaal Preventieakkoord. Foto Olivier Middendorp

‘Tabak – sigaren’. Gegraveerd in zwart natuursteen prijken de zwierige art-nouveauletters op de 19de-eeuwse gevel van Primera Bisschops. Of dat nog lang mag? Eigenaar Rob Bisschops weet het niet zeker. „Ik ben bang van niet.”

Tabakszaken staan het komende jaar veel veranderingen te wachten. Nadat de afgelopen decennia de prijzen van sigaretten en andere tabaksproducten al flink zijn verhoogd en waarschuwende foto’s op verpakkingen verplicht werden, komt het kabinet met nieuwe stappen om roken te ontmoedigen. Roken is, met 20.000 doden per jaar, nog altijd ‘te voorkomen doodsoorzaak’ nummer één, verantwoordelijk voor 2,4 miljard euro aan zorgkosten.

Uit het oog, uit het hart

Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport, ChristenUnie) presenteerde in november zijn Nationaal Preventieakkoord, om alcoholgebruik, overgewicht en roken terug te dringen. Een aantal voornemens daaruit maakte hij vorige maand concreet in een wetsvoorstel. Zo mogen winkels tabaksproducten per 1 januari 2020 niet meer zichtbaar opstellen, krijgen pakjes een neutraal uiterlijk en moet alle reclame van gevels verdwijnen. Uit het oog, uit het hart, is de hoop van het kabinet – vooral om jongeren en ex-rokers te beschermen.

Lees ook het essay van Floor Rusman, die onlangs stopte met roken: De euforie van een onverstandige keuze

Voor supermarkten als Albert Heijn is dat een kleine stap. De meeste zijn bezig sigaretten aan het zicht te onttrekken, in lades onder de servicebalie bijvoorbeeld. Bij de kiosken op NS-stations is dat al lang het geval. Maar voor de kleinere ‘tabaks- en gemakszaken’, aangesloten bij formules als Primera, Vivánt en Cigo of volledig zelfstandig, zijn de maatregelen ingrijpender. Hun tabaksassortiment is doorgaans groter, en beslaat een veel belangrijker deel van de omzet.

Frustratie

„Ik probeer me er niet druk over te maken”, zegt Rob Bisschops in zijn historische hoekpand aan de Haarlemse Zijlstraat. „Dat moet wel, om het werk leuk te houden.”

Hij heeft de zaak acht jaar geleden overgenomen van zijn ouders, die op hun beurt de winkel 35 jaar geleden weer overnamen. „Sinds ik dit werk doe, komt er elk jaar wel een nieuwe maatregel.”

Die frustratie klinkt in meer tabakszaken: ja, roken is ongezond, maar de overheid gaat steeds een stapje verder, terwijl er óók zoiets is als de vrije keuze van mensen – het klassieke pro-rookargument. Bisschops: „Eerst hebben ze allemaal enge plaatjes op de pakjes gezet. Mensen stappen hier binnen en zeggen: ‘Jezus, wat is dit’. En nu moet opeens weer alles uit het zicht.” Hij is blij dat hij als franchiser is aangesloten bij Primera. „Die kunnen meedenken.”

Ik probeer me er niet druk over te maken

Rob Bisschops, eigenaar tabakswinkel

Hoe groot zal de impact van de maatregelen zijn op de Nederlandse tabakszaken? Na de presentatie van het Preventieakkoord stuurde de branchevereniging voor tabaksdetailhandel NSO (1.500 leden) een alarmistisch persbericht de wereld in. De organisatie vreest voor het toekomstperspectief van haar leden en het bestaansrecht van hun winkels. Door de uitstal- en reclameverboden zullen winkels verdwijnen, vreest ze, en daarmee hun functie in de buurt. Veel tabakszaken doen immers ook in post, tijdschriften, loten, cadeaubonnen en kantoorartikelen. Het gevolg: verminderde „sociale cohesie”.

Reclame-inkomsten

Verdwijnen winkels echt als ze tabaksproducten niet meer mogen laten zien? NSO-voorzitter Jos Zuijdwijk vertelt aan de telefoon dat het hem voor een groot deel gaat om het reclameverbod. Tabaksfabrikanten betalen niet zelden voor een uithangbord of een goede positie in het uitstalrek. De winkelier verdient er volgens hem gemiddeld 10.000 euro per jaar aan. Voor kleinere zaken is dat een groot bedrag.

De sector begrijpt dat de inkomsten uit tabak en gerelateerde zaken zullen afnemen, zegt Zuijdwijk. „Maar er is tijd nodig om met een nieuw businessmodel te komen.”

Tabaksverkopers betwijfelen of hun afzet door het uitstalverbod al de komende jaren sterk afneemt. Rob Roodebol, die in Noord-Haarlem Rokers- en Kadohuis Oud Schoten runt: „Mensen komen hier bewust binnen om sigaretten te kopen. Het is geen impulsartikel. Ik denk dat het eerder scheelt in een supermarkt.”

Meer zorgen heeft hij over een voorgenomen accijnsverhoging: een pakje sigaretten gaat mogelijk 10 euro kosten. „Dat maakt wel een verschil.”

Voor detaillisten die écht alleen tabak en dagbladen verkopen, maakt de staatssecretaris overigens een uitzondering op de uitstalregel. Anders dreigen hun winkels wel heel „steriel” te worden, legt een woordvoerder van Volksgezondheid uit. Reclame moet wel verdwijnen, net als de zichtbaarheid van tabaksproducten van buitenaf.

Dat geldt ook voor winkels met minder dan 7 ton jaaromzet, die meer dan driekwart ervan uit tabaksproducten halen. Hoeveel zaken in die uitzonderingscategorie vallen is niet te zeggen.

Rob Bisschops heeft overwogen minder producten te gaan verkopen, om zo de procentuele omzet uit sigaretten te verhogen. Tegenover zijn balie staat een meterslange rij tijdschriften – die kan hij in theorie wegdoen. Maar hij gaat nu toch maar zijn tabaksproducten afschermen. „Je zult net zien dat ze over twee jaar zeggen: we stoppen ook met deze uitzonderingsregel. Dan heb ik helemaal niks meer.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Milo van Bokkum