Opinie

    • Michel Kerres

We hoeven de wereld niet uit te leveren aan de Bolsonaro’s

Om aan de januari-blues te ontkomen kun je op zoek naar lichtpuntjes, schrijft Michel Kerres. Zo zag hij in Moskou hoe Russen de vermoorde Nemtsov eren.

Het begon zoals het eindigde – met sterke mannen. Poetin zwaaide het oude jaar uit met de resultaten van een rakettest, Xi begon het jaar met een harde uithaal naar Taiwan en Trump sprak zijn vijanden op Twitter gewoontegetrouw toe in KAPITALEN.

Nieuwkomer Jair Bolsonaro, president van Brazilië, benoemde opmerkelijk veel militairen in zijn regering. Hij vroeg de lupenreine democraat Victor Orbán uit Hongarije op zijn feestje en genoot van de steunbetuigingen uit het Witte Huis. Bolsonaro maakt zich op de wapenwetgeving te versoepelen (slecht voor de Brazilianen) en wil beschermde gebieden in de Amazone vrijgeven (slecht voor de inheemse bevolking en eigenlijk voor ons allemaal). Het jaar is pas vier dagen oud en de neiging is groot om ook 2019 vast in een donkere grondverf te zetten. En dan is het Brexitcircus nog niet eens terug van reces.

De teloorgang van de naoorlogse wereldorde waarmee het Westen probeerde in elk geval de schijn van beschaving hoog te houden, was een van de thema’s van 2018. Er is niet veel voor nodig om te zien dat ook 2019 in het teken zal staan van de afkalving van die orde, het stelsel van regels en afspraken dat uitermate geschikt is voor kleine landen en poogt sterke mannen te beteugelen.

Duistere voorspellingen hebben twee voordelen. Eén: ze komen vaak uit. Twee: als ze niet uitkomen is er de troost dat een betere wereld de voorkeur verdient boven een juist voorgevoel.

Om aan de januari-blues te ontkomen kun je natuurlijk op zoek naar lichtpuntjes. Er ís een VN-missie in Jemen van start gegaan, het lot van de Rohingya is nog niet van de agenda verdwenen en Eritrea en Ethiopië zijn nog steeds op de goede weg.

Is er meer houvast? Misschien dit. In Moskou passeerde ik op een brug naast het Kremlin een geïmproviseerd monument voor de in 2015 vermoorde oppositie-politicus Boris Nemtsov. Al bijna vier jaar houden vrijwilligers een wake bij foto’s, kaarsen en bloemen. Als ze er niet de wacht houden, ruimt de gemeente het monumentje op. Het is bescheiden, maar het vereist moed zo lang zo dwars te zijn.

Die avond speelde in een zaaltje van het Bolsjojtheater een opera naar een boek van Aleksandr Solzjenitsyn, Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj. Het zaaltje was omgetoverd tot een stalinistisch werkkamp, compleet met bewapende wachters achter prikkeldraad op het balkon.

Het was de tweede opvoering, maar het was niet uitverkocht. De goelag-geschiedenis is niet populair. Het huidige Rusland kijkt liever naar de heroïsche kanten van de geschiedenis. Toch zijn er kunstenaars en activisten die de herinnering aan die verschrikkingen levend houden.

Eén van die activisten sprak een zorg uit die je gemakkelijk als opdracht kunt opvatten. Ze maakte zich over van alles zorgen in Rusland, zei ze, maar ze maakte ze zich óók zorgen over de teloorgang van democratische normen in sommige EU-landen. In haar strijd om democratische ruimte in Rusland kan ze het goede Europese voorbeeld niet missen.

Ook in 2019 hoeven we de wereld niet zomaar uit te leveren aan de Bolsonaro’s. En wie het onderweg even niet ziet zitten, volgt het voorbeeld van Duitsland en probeert het met lichtvoetigheid. Duitsland nam op 1 januari zitting in de Veiligheidsraad. Een paar dagen eerder liet Berlijn weten dat diplomaten in de VN alvast een plek gereserveerd hadden door een handdoek op een zetel te leggen, als was het een strandstoel.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.
    • Michel Kerres