Recensie

Recensie Beeldende kunst

In verwarring over de naakte waarheid

Beeldende kunst De expositie 'BLOOT' in museum Kranenburgh brengt naakt en bloot, choquerend en gewoon. De expositie confronteert je met de hedendaagse verwarring.

Lois Cohen en Roma Voss: ‘Odalisque’ uit de serie Metamorphosis (2018)
Lois Cohen en Roma Voss: ‘Odalisque’ uit de serie Metamorphosis (2018)

De meest omstreden foto op de tentoonstelling BLOOT in het Bergense Museum Kranenburgh is een toonbeeld van kinderlijk onschuld.

Rineke Dijkstra fotografeerde een klein meisje op het strand. Ze speelt geconcentreerd met het zand tussen haar gespreide benen. De controverse ging niet om het beeld zelf, vertelt directeur Mariët Dölle, maar om de reactie die het bij sommige mensen zou kúnnen uitlokken. Zo brengt Dijkstra’s foto de onderhuidse spanning aan de oppervlakte tussen ongemak en onschuld, tussen schaamte en voyeurisme die je als bezoeker aan deze tentoonstelling zelf doorlopend voelt.

BLOOT: Het kwetsbare lichaam, met werk van ruim vijftig hedendaagse kunstenaars en ontwerpers, is samengesteld door gastcurator Thomas Widdershoven, mede-oprichter van grafisch ontwerpbureau Thonik, in samenwerking met assistent-curator Marie Stel. Als motto heeft hij een uitspraak genomen van de Britse kunstcriticus John Berger, die in 1972 in zijn beroemde tv-serie en daarna in het gelijknamige boek zei: „To be naked is to be oneself; to be nude is to be seen naked by others.”

Widdershoven wist het in 2008 nog niet, maar het idee voor deze expositie is toen geboren. Voor de verkiezingscampagne van de SP maakte Thonik een video met de 88-jarige Mieke, die zich voor de camera uitkleedt als aanklacht tegen de bezuinigingen op de thuiszorg. Bloot was meer dan gewoon bloot, het blootleggen en blootgeven konden ook een wapen zijn; een aanklacht.

Veel werken zetten het confronterende van bloot in om een politiek statement te maken. Zoals de video van de feministische Luxemburgse kunstenaar Deborah de Robertis, die in Musée d’Orsay onder het schilderij van een vrouwelijk geslacht van Courbet op de grond gaat zitten en haar eigen geslacht toont. Wel als kunst op de muur maar niet the real thing? Binnen zes minuten wordt ze door de suppoosten verwijderd.

Berend Strik prikkelt de verbeelding door op pornoplaatjes te borduren: we kunnen slechts vermoeden wat er op dit plaatjes gebeurt, maar juist omdat ze zoveel suggestiever zijn dan de platte originelen, kunnen we onze ogen moeilijk afwenden.

Ook fotografe Lois Cohen en styliste Indiana Roma Voss grijpen terug op de schilderkunst, in dit geval het liggende naakt op een doek van Ingres uit 1814. Zij draaien de rol van de vrouw om. Deze dame is geen languissant model met afgewende blik meer, nee, ze kijkt de toeschouwer recht in de ogen voordat ze verder gaat met het bestuderen van een schilderij van een gespierde blote man op haar iPad.

„De beelden bewegen zich heen en weer tussen naakt en bloot, choquerend en gewoon, provocatief en bevrijdend”, schrijft Widdershoven in de begeleidende publicatie. Als bezoeker loop je de hele tijd je eigen reacties te observeren. Beurtelings ben je verbaasd, vermaakt, ontroerd – en ook triest over de doorgeslagen seksualisering, mede onder invloed van het internet, waarin niet alleen dat kleine meisje maar ook wijzelf onze onschuld verliezen. Bij de uitgang voelen we allemaal de hedendaagse verwarring over deze naakte waarheid.