‘Holleeder is meester in agressie’

Misdaadserie RTL maakte een tv-serie over besteller Judas van Astrid Holleeder. „Je moet geen mensen gaan nadoen, anders wordt het een parodie.”

Rifka Lodeizen over haar rol als Astrid Holleeder: „Ze is een leider, de rest staat er toch een beetje bibberend bij.” Op de achtergrond: Gijs Naber als Willem Holleeder. Foto RTL
Rifka Lodeizen over haar rol als Astrid Holleeder: „Ze is een leider, de rest staat er toch een beetje bibberend bij.” Op de achtergrond: Gijs Naber als Willem Holleeder. Foto RTL

De plannen van RTL met Judas lekten al vroeg uit. Dat gebeurde vorig jaar februari, toen er lange rijen voor de zwaarbeveiligde rechtbank in Osdorp stonden, van toeschouwers die hoopten daarbinnen een glimp van de Holleeders op te vangen. Actrice Marit van Bohemen (Voetbalvrouwen) wilde een korte opname van de stem van Sonja Holleeder maken, gewoon met haar telefoon, om haar aankomende rol beter te kunnen spelen. Ze werd door parketwachten uit de rechtszaal verwijderd, vóór de ogen van journalisten. Die avond stond het overal: RTL maakt een serie van Judas, de bestseller geschreven door Astrid Holleeder.

„Ik wist niet dat ik geen opnames mocht maken”, zegt Van Bohemen over het akkefietje in de rechtbank. Ze zit op een leren bank op het kantoor van RTL op het Mediapark in Hilversum. Ook actrice Rifka Lodeizen en Joram Lürsen, de regisseur, zitten er. Zondag wordt de eerste aflevering uitgezonden op RTL 4. Het proces tegen Willem Holleeder loopt nog; de uitspraak volgt komende zomer.

Lees ook: Het jaar van Holleeder - multimediale productie NRC

Meest gestelde vraag van de verzamelde pers: vrezen jullie niet voor de reactie van Willem Holleeder? Het antwoord: wij vertellen het verhaal van Astrid Holleeder. „Daar zal Willem wat van vinden”, zegt Lürsen (Bankier van het verzet). „Maar daar kunnen we niet zo veel mee.”

Lürsen werd anderhalf jaar geleden gebeld door Erland Galjaard, toen nog programmadirecteur van RTL. De zender had de rechten van Judas gekocht. Misdaad is voor online videodiensten wat sport is voor ‘ouderwetse’ lineaire televisie: het genre waarmee een groot publiek kan worden aangesproken. Lürsen had Judas, waar een half miljoen exemplaren van zijn verkocht, nog niet gelezen. Maar Astrid Holleeder „had een zegje” in wie de serie mocht maken. Ze kende het werk van Lürsen. „Ik geloof dat ze de film Alles is Liefde had gezien.”

Plat Jordanees

In het boek beschrijft Astrid Holleeder hoe ze haar leven riskeert door haar broer af te luisteren, om uiteindelijk tegen hem te kunnen getuigen in de rechtszaal. Judas, zegt Lürsen, is „het verhaal van vrouwen die het niet langer pikken”. Daar wilde hij wel mee aan de slag. Een ontmoeting met Astrid Holleeder volgt. Lürsen zegt dat hij vooral met haar over taal heeft gesproken. „Ze kan in één zin schakelen tussen beschaafd Nederlands en plat Jordanees. Dat wilde ik horen.”

Astrid heeft hem de „volledige vrijheid” gegeven, zegt hij. „De dames Holleeder leven in een beschermingsprogramma. Je belt ze niet even op om te vragen of ze destijds in een Volkswagen reden, roken, of een tatoeage hebben. Dat maakt het eigenlijk makkelijker, ik kon er mijn eigen draai aan geven.” Astrid heeft het eindresultaat nog niet gezien, zegt Lürsen.

Geheime opnames

Maar hoe verfilm je een verhaal dat zo veel mensen al kennen? Eerst bestudeer je de werkelijkheid, zegt Lürsen. Ze bekeken de College Tour-aflevering met Willem Holleeder en luisterden naar de geheime opnames die Astrid van de gesprekken met haar broer maakte – er staan fragmenten van op YouTube. Lürsen: „Holleeder is gecontroleerd kwaad. Hij lijkt explosief, redeloos boos, maar het dient altijd een doel. Met zijn boosheid gooit hij niet zijn eigen glazen in. Hij is een meester in agressie.”

En dan is het klaar met de werkelijkheid. „Je moet geen mensen gaan nadoen, anders wordt het een parodie.” De personages in Judas, zegt Lürsen, zijn een interpretatie. Neem de rol van Peter R. de Vries. „Mensen kennen Peter als een grote man, met een enorme mening. In het boek Judas is hij redelijk familiair met de zussen, beschermend en lief. Ik zocht een acteur die dat naar buiten kon brengen.” Het werd acteur Ronald Top, hij is een kop kleiner dan de misdaadverslaggever.

Als het niet lukt, kan het over

De rol van Astrid Holleeder was „prettiger” om te casten, zegt Lürsen, omdat bijna niemand weet hoe zij eruitziet. De rol wordt gespeeld door Rifka Lodeizen (Tonio). „Ik heb haar verantwoordelijkheidsgevoel geprobeerd te spelen”, zegt Lodeizen. „Ze wil de kinderen beschermen, haar zus Sonja, haar moeder. Ze staat op, een enorme zelfopoffering, haar leven is behoorlijk vernacheld. Ze is een leider, de rest staat er toch een beetje bibberend bij.”

„Er is constant angst, ze moet voortdurend liegen. De afluister-scènes waren lastig te spelen. Je hebt, aan de ene kant, een verbondje met de kijker: jij weet dat ik nu die microfoon heb, toch? Ondertussen staat er een dominante Willem naast je, die ziet alles. Er zijn twee lijntjes: eentje naar de camera en eentje naar hem. Maar ja, het is een serie, als het niet lukt, kan het over. De echte Astrid kon ieder moment ontmaskerd worden.”

De serie vertelt het verhaal van de Holleeders aan de hand van beelden en gebeurtenissen die de meeste mensen wel kennen. Het verhaal, zegt Lürsen, „appelleert aan onze collectieve geschiedenis”. De Heineken-ontvoering. De liquidatie van Cor van Hout. De eerste foto die van Holleeder verscheen nadat hij weer vrij was, gemaakt door Peter R. de Vries. De uitzending van College Tour. Flashbacks, die steeds verder teruggaan, moeten het drama „een emotionele lading geven”, zegt Lürsen. „Als Astrid haar broer afluistert, refereren we naar de periode dat ze haar man afluisterde, en erachter kwam dat hij vreemdging. Eigenlijk leerde ze toen dat ze bijna niemand kon vertrouwen.”

Lürsen: „Als ik een verschil moet noemen tussen het boek en de serie: wij verklaren meer waar de misbruik-situatie vandaan komt. Door hun geschiedenis zijn Astrid en Willem verbonden, al reageren ze er allebei anders op. Hij vlucht de straat op, zij in de boeken. De serie eindigt ermee dat ze als kinderen hand-in-hand naar Freddy Heineken kijken, dat vind ik een heel mooi beeld.”

De eerste aflevering van Judas wordt zondagavond om 22.00 uur uitgezonden op RTL 4. Alle afleveringen van de zesdelige serie staan vanaf zondag ook op Videoland.