Opinie

Een kapitalistische vrijplaats

Menno Tamminga

De Zuidas is voor mij eigenlijk altijd een mysterie gebleven. Wat doen al die mensen? Hoe verdienen zij hun geld? En waarom laten buitenlandse beleggers daar een nieuwe skyline bouwen? Extra raadselachtig: ik stond erbij en keek ernaar. Als buurtbewoner en een half mensenleven als ov-passagier op het NS-station. Op een klein stationnetje, ’s morgens in de vroegte... Na de opening in 1978 reed er een stoptrein naar Schiphol. Dat was het.

Nu staat station Zuid nummer vier in de top-50 van Elseviers Weekblad met de meeste arbeidsplaatsen per km2 (bijna 30.000). Utrecht Centraal, Amsterdam Bijlmer Arena en Den Haag Centraal staan 1, 2 en 3. Amsterdam Zuid boekte tussen 1996 en 2017 wel de meeste groei in arbeidsplaatsen.

Amsterdam viert het succes van de Zuidas als een nationaal belang. Het Europese geneesmiddelenbureau EMA dat vanwege de Brexit uit Londen moest vertrekken, kwam toch maar mooi naar Amsterdam. Naar Nederland.

De ‘republiek’ Amsterdam, waar linkse partijen decennia de wethouders en burgemeesters leverden, kan zich wel op de borst kloppen, maar de BV Nederland heeft de Zuidas gemáákt. Concurrenten zijn er niet meer. De stationslocatie Amsterdam Bijlmer Arena is de poort naar meer arbeidsplaatsen dan Amsterdam Zuid, maar heeft nooit het stempel internationaal zakencentrum gekregen. De officiële gedroomde zakenwijk aan de IJ-oevers bleef vooral een droom.

De kolossen hebben stadsnatuur geschapen: in de lucht heerst een koppel slechtvalken

De dynamiek van het kapitalisme, meer in het bijzonder de fusie van ABN en Amro in 1990, zorgde voor de schwung. De twee banken hadden al hoofdkantoren in Amsterdam, maar een fusiebedrijf kan nóóit intrekken bij een van de partners. Vandaar de nieuwbouw tegenover het WTC, aan de overkant van de snelweg tussen de voetbalvelden.

Daarna deed het vliegwiel zijn werk. Hoofdkantoren trekken hoofdkantoren. In hun kielzog komen de adviesfirma’s van advocaten en fiscalisten tot management consultants. Elke economische opleving stampt nieuwe kantoorkolossen uit grond. Extra sporen leiden naar station Zuid.

Bereikbaarheid is alles. Per auto, per vliegtuig. Ondergronds zit nu ook een fietsenstalling met een knappe rijwielhersteller. De kolossen hebben hun eigen stadsnatuur geschapen: in de lucht heerst een koppel slechtvalken. Ze hebben hun eigen nestkast op het ABN Amro kantoor.

Lees ook dit verslag van leven aan de Zuidas. Hoe gaat het er écht aan toe?

De Zuidas mag van mij in het rijtje La Defense (Parijs), de City (Londen) en Manhattan (New York) staan – geconstrueerde zakenwijken. Gezellig wil het er nooit worden. Dat is onvermijdelijk. Het doel is geld verdienen.

De Zuidas is een snelkookpan van witteboorden. De anonimiteit biedt alle ruimte, ook voor de brievenbus-bv’s die zelfs bij hun brievenbus aan de straat geen naam durven zetten.

Hoe ongemakkelijk voelt de lokale politiek zich met de kapitalen die langs de Zuidas naar belastingparadijzen stromen? Het is ook de wereld van het flitskapitaal, van het fusiegeweld, van het recht van de duurste advocaat en van de nabijheid van topvervuiler Schiphol. Daarvan is de gemeente Amsterdam ook een aandeelhouder. Dat zijn geen leuke dingen voor linkse mensen.

Dat is ook de ironie van het succes. Amsterdamse humor, zeg maar. De ‘republiek’ Amsterdam profiteert gretig van een kapitalistische vrijplaats.

Marike Stellinga is afwezig