Zet dát maar op een tegeltje, de levenslessen van 2018

Levenslessen Een simpele tip kan net zoveel waard zijn als een wijze levensles. Een bloemlezing uit een jaar lang zoeken naar antwoorden op grote en kleine vragen.

Illustratie Martien ter Veen i.s.m. Manon Maatje

Het zal wel aan de geseculariseerde samenleving liggen, aan het digitale tijdperk of anders wel aan het feit dat je een millennial bent of juist in een midlifecrisis zit. Hoe dan ook zoeken we. Naar antwoorden op existentiële vragen, naar de zin van het leven, naar manieren om onszelf en de wereld te verbeteren. Er zijn cursussen voor, eindeloos veel boeken, scholen zelfs. Vanaf het moment dat de wekker gaat totdat we gaan slapen zijn we bezig grip te krijgen op het leven. En wie niet kan slapen nog langer. Ja, ook wie denkt dat niet te doen. Want niet te veel nadenken is tegenwoordig al een kunst.

Je kunt dikke filosofische boeken doorploeteren en er geen steek wijzer van worden. Je kunt soms ook in het voorbijgaan iets horen of lezen dat je de rest van je leven bijblijft. Mijn grootvader zei als hij een afslag had gemist en iemand vroeg waarom hij niet even omdraaide altijd: „Ik ga nooit weerom.” Misschien bedoelde hij er niets meer mee dan ‘ik rij graag een blokje om’. Maar in de familie werd het een levenswijsheid: gewoon doorgaan, niet terugkijken, als je iets wilt beleven moet je nieuwe wegen inslaan. Zoiets. Soms kom je verder met iets wat je opa zei dan met het verzamelde werk van Plato.

Vaak heb je trouwens meer aan een tip dan aan een levensles. Je kunt studenten in een huis met schurft beter vertellen dat ze hun lakens op 60 graden moeten wassen, dan ze aan te sporen op zoek te gaan naar hun authentieke zelf (al zijn er oude filosofen die daar ook weer praktische tips voor hadden – Diogenes masturbeerde in het openbaar).

De redactie Leven van NRC schrijft dag in dag uit over de stoffelijke en geestelijke zaken des levens. Van het kiezen van een naam voor een ongeboren kind tot het regelen van de uitvaart van een overleden moeder. Dat levert kleine handvatten en soms grote inzichten op. Die je kunt verwerpen, negeren of in je achterhoofd opslaan, tot ze een keer van pas komen. Je kunt ze achterlaten in 2018 of meenemen naar 2019.

Voor wie tegeltjes en scheurkalenders leuk vindt: hier een bloemlezing uit de verhalen en stukjes van het afgelopen jaar. En voor wie er niets mee wil (en dit op papier leest) één tip: met een oude krant kun je heel goed je ramen streeploos schoon krijgen.

Geluk en relaties

„Doe af en toe bewust iets wat mensen raar vinden, zoals 15 seconden in de supermarkt op je rug liggen. Je merkt dat je gewoon blijft leven.”

Filosoof Lammert Kamphuis geeft oefeningen voor een weergaloos leven.

Wat kun je doen om iemand met een depressie te helpen? In elk geval niet steeds vragen: hoe gaat het nu? Wel altijd blijven uitnodigen, ook als iemand nooit zin heeft.

(Ervarings)deskundigen over wat je kunt zeggen tegen iemand die depressief is.

Sta iedere dag met een doel op en blijf actief, ook na je pensioen

Ikigai, het Japanse geheim voor een lang en gelukkig leven

„De zorgcoördinator nam me apart en zei dat ik moest ophouden met sorry zeggen. Daar had ze gelijk in. Het is míjn leven.”

Françoise de Goeijen doet geen mantelzorg voor haar moeder.

Illustratie Martien ter Veen i.s.m. Manon Maatje

Biografisch schrijven kan helpen om het leven richting te geven. Waar en wanneer heb je rust ervaren? Hoe deed je dat vroeger, waar kon je op adem komen? In je biografie ligt de oplossing.

Susanne Kruys is ‘biografisch coach’.

Een eetafspraak zeg je kort tevoren niet af per WhatsApp. „Iemand rekent er toch op? Dan moet je ook de moeite nemen om even te bellen en uit te leggen waarom je niet kunt komen.”

Etiquette-expert Reinildis van Ditzhuyzen weet hoe het hoort.

„Dik zijn is heerlijk, het is grandioos. Wacht geen moment, doe het vandaag.”

Volkskrant-columniste Asha ten Broeke is tegen fatshaming.

„Je hebt een zus, moeder, vrouw nodig om jou op een andere manier te laten kijken.”

Acteur Terry Crews spreekt zich uit over #MeToo.

„Wat mij uiteindelijk heeft geholpen is mijn eigen gedachten niet te geloven. Ik hoorde mezelf maar zeggen dat ik alles verprutst had. Op een dag dacht ik: wie zegt dat ik hiernaar moet luisteren. Ik heb toen letterlijk gezegd: ik neem een sabbatical van mijn hoofd.”

Actrice Marian Mudder waarschuwt voor het therapeutencircus.

„Vind betekenis in het proces. Zeilen, lezen of kaneelbroodjes bakken wil je ook nog doen in een wereld zonder problemen of verplichtingen. Hoe meer tijd je daarvoor maakt, hoe geringer waarschijnlijk je midlifecrisis.”

Hoogleraar filosofie Kieran Setiya bestrijdt het is-dit-allesgevoel.

Je moet zeker een dagdeel per week voor elkaar uittrekken. En een dagdeel per week voor jezelf

Relatietherapeut Wilbert Kok geeft advies aan partners met jonge kinderen

„Benoem wat er aan de hand is. Zeg tegen de ander: misschien dat we elkaar later weer vinden, maar voor nu moeten we elkaar laten gaan. Dat is een vorm van respect die een lange vriendschap verdient.”

Hoogleraar sociologie Beate Volker over het opzeggen van een vriendschap.

Houd je adviezen voor je en laat problemen bij wie ze horen. Jij hebt niet de macht om andermans problemen op te lossen.

Relatietherapeut Gary Lundberg heeft de oplossing: houdt oplossingen voor je als iemand met een probleem komt.

Duo-vriendschappen kunnen een positieve invloed hebben op de relatie. Omdat ze de gezamenlijke sociale horizon van partners verbreden, voor gespreksstof zorgen en fungeren als een spiegel voor de eigen relatie.

Hoogleraar Geoffrey Greif over vriendschappen tussen twee stellen.

„Als ik een gevoel van haast voel opkomen, ga ik rationaliseren. Waar maak je je druk om? Wat is het ergste dat kan gebeuren? Op die vraag heb ik vaak geen antwoord en zo ebt het gevoel weer weg.”

Ingeborg Halfmouw heeft een druk leven maar laat zich niet gekmaken.

„Het lijkt misschien alsof je de enige bent die zich eenzaam voelt, maar dat is niet zo. Zoek hulp als het slecht gaat. Blijf moeite doen om aansluiting te vinden. Ook al ga je honderd keer op je bek en hou je er maar één betekenisvol contact aan over. Het is het waard.”

Joshua Jacobs (31) over haar worsteling met eenzaamheid.

„Dooddoeners zijn een goed medicijn tegen angsten. Komt wel goed, maakt niet uit, loopt zo’n vaart niet. Niet voortdurend stilstaan bij de absolute zekerheid dat we allemaal doodgaan.”

Psychiater Menno Oosterhoff lijdt al 45 jaar aan een dwangstoornis en heeft geleerd ermee om te gaan.

Er is niks mis mee om via Facebook te communiceren met iemand die overleden is. Het een modern middel voor een eeuwenoud gebruik. „Het zijn de bidprentjes van nu. Je laat er de buitenwereld mee zien: ik mis hem of haar nog steeds.”

Pedagoog Daan Westerink over rouwverwerking op social media.

„Als je een hond of kat aait, dalen bloeddruk, hartslag en stressniveau. En er komt oxytocine vrij, het knuffelhormoon. Het mooie is: ook de dieren maken dit hormoon tijdens het aaien aan.”

Psycholoog Nienke Endenburg over therapeutisch aaien.

Spelen op je tweeëndertigste gaat niet meer vanzelf. Je moet er iets voor doen. Dat kan iets héél kleins zijn. Een egel meenemen naar een café. Een onverwachte vraag stellen en daarop verder associëren.

NRC-redacteur Floor Rusman speelt.

Elkaars wensen en voorgeschiedenis kennen is goed, maar lust ontstaat door verleiding en niet door overreding

Seksuoloog Ellen Laan over seks en (te veel) communicatie

Seks na borstkanker vraagt om een ander soort seks. Minder op penetratie gericht, meer voorspel.

Seksuoloog Ellen Laan over seks na een borstamputatie.

„Fifty shades of grey is surrogaat voor seks, maar als je geen seks hebt, kan je beter aan zelfbevrediging doen dan dit boek lezen.”

Esther Gerritsen heeft dit boek omgedraaid in de kast staan.

Een solohuwelijk is een zelfonderzoek om van jezelf te gaan houden. Het huwelijk symboliseert een verbintenis, en in dit geval ga je een verbintenis met jezelf aan.

Therapeut Marga Hogenhuis geeft workshops trouwen met jezelf.

Nadat je iemand hebt verloren, geeft het voldoening zoveel mogelijk macht over de afwikkeling te houden. Hou je hoofd koel en pak aan, dan kun je erna je leven weer leven.

Mariët Meester regelde zelf de begrafenis van haar moeder.

‘Hoe gaat het met je’ is de enig juiste vraag die je kunt stellen aan iemand die het moeilijk heeft.

Dit concludeert Lieke Marsman in haar boekje over kanker.

„Stel jezelf bij elke keuze vooraf de vraag: is het belangrijk? Als dat niet zo is, experimenteer dan eens, kies bijvoorbeeld zomaar een film. Je bent hooguit twee uur van je leven kwijt, die je anders misschien kwijt was aan het keuzeproces.”

Sociaal psycholoog Arne Roets over keuzestress.

„De mens heeft de cognitieve capaciteit om met ongeveer 150 mensen om te gaan. Bepaal welke mensen er voor jou toe doen en besteed aandacht aan hen.”

Hoogleraar psychiatrie Witte Hoogendijk adviseert om als beesten te leven.

Terug naar boven

Eten en gezondheid

„De één zegt dat ik vegan moet worden, de ander dat ik suikers moet mijden want die bevorderen de groei van tumoren. Maar levensvreugde lijkt me het gezondst.”

Floor van Liemt is kankervrij en negeert voedingsadviezen.

Wil je afvallen? Eet wat langzamer. Snelle eters zijn gemiddeld wat dikker. En langzamer eten kan helpen bij afvallen, of op gewicht blijven.

Dit blijkt uit onderzoek van Janet van den Boer.

„In bed liggen en in gedachten je linkerbeen optillen, daar word je ontspannen van in je hoofd.”

Zo pakt Co Snel zijn slapeloosheid aan.

„Het beste advies dat ik ooit kreeg, was van een kinderarts. Mijn jongste was een slechte eter en die arts zei: laat hem, als hij honger krijgt, komt hij vanzelf.”

Foodblogger Rachida Kharbouch heeft goede eters thuis.

„We smeren vaak bevroren boterhammen, dat vinden sommige mensen vast vreselijk, maar dan blijven ze langer fris.”

Michelle Roost, voedingsexpert, is van de gewone bruine boterham.

Neem kookboeken mee op vakantie. Door te lezen over eten leer je het land een beetje kennen, de streek, de mensen.

Redacteur Martine Kamsma over vakantiekookboeken.

Mensen met allergieën houden niet van verrassingen, die willen zien wat ze eten, zodat ze niet ineens last van hun darmen krijgen, of benauwd worden, of erger. Het advies aan koks: houd het simpel. Als het goed gaat, heb je een gast voor het leven.

Marjan van Ravenhorst adviseert koks over allergenen.

Poets de tanden van (kleine) kinderen liggend op bed, dan kan je het beter zien en kinderen bewegen minder. En blijf napoetsen tot ze tien zijn.

Tandartsen zien nog te veel gaatjes.

Ik kan me niet voorstellen dat het iemands ideaal is om met een zak chips voor de televisie te eten. Ook als je weinig geluk hebt gehad in het leven, kun je met eten een beetje geluk maken. Het hoeft niet moeilijk te zijn om goed te eten.”

Filosoof Michiel Korthals bepleit een doordachte maaltijd.

Kan het niet wat minder met die pillen? Zijn er geen andere manieren om het hart gezond te houden, opgewekt te blijven, een lekkere erectie op te wekken, rustig adem te halen en makkelijk te kunnen poepen? Ja, die zijn er.

Arts en verouderingsdeskundige David van Bodegom schreef het boek Ontpillen.

Wanneer je op oudere leeftijd met een nieuw muziekinstrument begint, of een nieuwe vreemde taal gaat leren – het maakt niet uit wat, als het maar iets nieuws is, en iets wat echt moeite kost – wordt je brein geactiveerd om extra baanverbindingen aan te leggen. Die stellen je in staat om de schade aan de hersenen te compenseren wanneer je dementie krijgt.

Er is iets te doen aan dementie, weet geriater Jurgen Claassen.

Begin meteen, laat de ramen niet afkoelen. Neem wat noedels tussen je stokjes en ondersteun ze met de lepel in je andere hand. Slurpen moet. Zuig lucht in terwijl je de noedels opslurpt om ze wat af te koelen. Drink wat bouillon. Pik de toppings er stuk voor stuk uit, roer ze niet door de soep.

Restaurant Raku in Uithoorn legt uit hoe je ramen eet.

Stop onderweg naar Zuid- Frankrijk eens in Lyon. Waarom een laf broodje eten langs de snelweg als je ook een fatsoenlijke lunch in een typisch Lyonse bouchon, een traditioneel restaurant, kunt wegzetten?

Correspondent Peter Vermaas weet waar je moet zijn in Frankrijk

Aan al die poeders en pillen waar je sporters over hoort praten, hoef je geen geld te besteden. Meer dan 2 à 3 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht heb je, tenzij je een bodybuilder bent, niet nodig, dat haal je makkelijk met wat extra kwark of kip. Als je gevarieerd en genoeg eet, kun je alle vitaminen en mineralen uit je eten halen.

Nuchtere feiten uit Het ultieme sportkookboek.

Een misverstand is het zouten van aubergine. Dat is, schrijft iedereen elkaar na, om de groente haar bittere smaak te ontnemen. Maar het probleem met aubergines is eerder dat ze géén smaak hebben. Zout ze terwijl ze bakken, of achteraf. Aubergines zijn onze vrienden! Vergeet dat niet.

Marjoleine de Vos neemt het op voor de aubergine.

Illustratie Martien ter Veen i.s.m. Manon Maatje

„Iedereen die veelvuldig hoofdpijn heeft, en regelmatig vaker dan twee dagen per week pijnstillers neemt, heeft last van medicatie-afhankelijke hoofdpijn tot het tegendeel bewezen is.”

Hoofdpijnneuroloog Michel Ferrari.

„Iedereen wil meteen weten wat ik met mijn ongeschoren benen wil zeggen. Maar ik wíl er helemaal niks mee zeggen. Ik heb soms gewoon geen zin om me te ontharen.”

Lichaamshaar is oké, zegt Alma Mathijsen.

Terug naar boven

Kinderen

„Je kind de optie bieden om af en toe te blunderen in een wereld die streeft naar perfectie, dat vergt heel wat van ouders. Maar als het mogelijk is kies ik bij het leerlingvolgsysteem voor ouderlijke opt-out.”

Techredacteur Marc Hijink wil zijn kind niet te veel in de nek hijgen.

„Een 100 procent perfecte ouder bestaat vrijwel niet – laat staan dat je er twee treft die toevallig samen een kind krijgen.”

Therapeut Jeffrey Young weet dat ouders ook maar mensen zijn.

„Stop met helpen opruimen, zeker in hun eigen kamer, en laat kinderen zelf de gevolgen ervaren van verloren voorwerpen, niet gewassen kleding, onvindbare schoolboeken. Dat is de snelste weg naar zelfredzaamheid.”

Opvoedfilosoof Stijn Sieckelinck over rommelige kinderen.

Haal bij een kind dat niet ‘gezellig meedoet’ de druk eraf, want druk werkt averechts. En bespreek dat: ‘We gaan jou even met rust laten. Weet dat we het heel gezellig vinden als je erbij bent, maar geef zelf maar aan wanneer je daar zin in hebt.’

Kinderpsycholoog Tischa Neve snapt pubers.

Ouders die willen voorkomen dat ze hun kind een trendy naam geven, moeten kijken naar populaire namen in de Randstad. Naamtrends komen doorgaans op in de Randstad, en verspreiden zich dan geleidelijk over de rest van het land.

Gerrit Bloothooft doet naamonderzoek.

„Het afpakken van de telefoon als een kind niet luistert is onverstandig. Dan pak je iets heel persoonlijks af. Dat kan leiden tot onnodige escalaties en nog meer tegendraads gedrag.”

Hoogleraar Patti Valkenburg vindt dat een straf bij het gedrag moet passen.

Kinderen moeten óók leren liegen. Als je niet kan liegen, heb je geen leven. Er zijn een paar belangrijke vaardigheden nodig om te kunnen liegen, waaronder ‘theory of mind’. Dit is het inzicht dat verschillende mensen andere kennis kunnen hebben van de situatie. Liegen is een teken van intelligentie.

Pedagogen leggen uit waarom een jokkend kind geen ramp is.

Terug naar boven

Schoonheid

Waarom zou je poëzie lezen? Je kunt van alles doen dat op het oog meer zin heeft, maar die ‘zin’ heeft vooral te maken met voorwaarden scheppen om in leven te zijn. Poëzie behoort echter tot die verrukkelijke dingen waarvan je volslagen bezeten kunt raken, een van die vele dingen waarvoor het de moeite waard is om adem te blijven halen: kunst, liefde, goede verhalen, geweldig denkwerk, schoon- en lelijkheid, orde in de janboel of juist chaos in de aangeharkte orde, ritme, klank, muziek.

Ingmar Heytze over het ‘nut’ van poëzie.

Kunst kopen in plaats van alleen kijken? Doe je wat dommer voor dan je bent, maar zet wel je kennis in als dat nodig is; prijzen liggen niet vast, dus afdingen is vaak mogelijk. Bepaal van tevoren hoeveel je wilt uitgeven.

Manuela Klerkx en Oscar van Gelderen schreven een kunstkoopboek.

Een tekening is nooit fout en hoeft al helemaal niet te lijken. Alles mag. Gommen, overtrekken, wrijven, scheuren.

Siegfried Woldhek moedigt aan tot tekenen.

Met ecstatic dancing kun je zonder drank en drugs in extase raken door middel van beweging. „Ik vind het wonderbaarlijk dat je die natural high zelf kunt opwekken.”

Moniek Siemons (33) ontdekte ecstatic dancing.

Muziek is geen extraatje in ons bestaan, geen luxe. „Muzikaliteit is, net als eten, van levensbelang.”

Henkjan Honing bestudeert muzikaliteit bij mens en dier.

„Muziek opent de harten, op voorwaarde dat je een hart hebt.”

Filosoof Alicja Gescinska citeert filosoof Vladimir Jankélévitch.

Terug naar boven

Huis, tuin en geld

„Maai het gazon. Wordt prachtig. Het is beter dat het gras strak is, omdat de tuin zo wild is.”

Jan Wolkers wist wat wilde borders nodig hebben.

„Neem geen Annabel-hortensia’s. Ze kunnen weinig aan, en vergen heel veel sproeien.”

Kweker Hans Kramer kiest klimaatbestendige planten.

Een gietijzeren pan hoeft niet duur te zijn. Wie geen geld heeft voor een nieuwe, zoekt tweedehands. Een gietijzeren pan gaat een levenlang mee.

Janneke Vreugdenhil heeft haar tweedehands pannen al tientallen jaren.

Illustratie Martien ter Veen i.s.m. Manon Maatje

„Ik maakte foto’s van elk kledingstuk. Vervolgens maakte ik er fotoboekjes van en typte bij elke afbeelding in een paar regels de herinnering die erbij hoorde. Het werkte. De kleding kon moeiteloos weg.”

Hoe Anne Martens heeft ontdekt hoe je afstand doet van kleren met een herinnering.

Corduroy ziet er fris uit, heeft een rijkere uitstraling dan denim en is toch sportief. Kies liefst wel een broek zonder stretch; stretch maakt de pijpen snel een beetje slap.

Moderedacteur Milou van Rossum houdt van ribfluweel.

Koop een kleinere koelkast. Grotere koelkasten maken dat je meer bederfelijk voedsel inslaat. Investeer liever in een groter vriesvak: ook handig voor smoothies en soep van restjes fruit en groente.

Een van de tips om verspilling tegen te gaan.

Leeg aan het begin van de maand je vuilnisbak en spreid al je afval uit. Noteer al je plastic afval en kijk waar je zonder kan, of er alternatieven zijn en of je kunt hergebuiken.

Tip van Michiel Roscam Abbing van de Plastic Soup Foundation.

Isoleren is een onontbeerlijk onderdeel van de energietransitie. Spouwmuurisolatie en vloerisolatie zijn in de meeste gevallen relatief eenvoudig en goedkoop, en leveren meteen winst op voor portemonnee en milieu.

Redacteur Roelie Fopma maakte haar huis energieneutraal.

Zorg voor fuck you-money: een spaarpot die je in staat stelt om je baan aan de wilgen te hangen zonder dat je in financiële nood komt en die je helpt objectief te kijken en te denken.

Rolf Dobelli (rijk) schreef een boek over de kunst van het goede leven.

Bedenk dat geld niet relatief is. Denk niet aan korting of aan wat iets kost ten opzichte van iets anders. Een euro is een euro

Gedragswetenschapper Dan Ariely waarschuwt voor de valkuilen van geld

„We hebben allemaal dingen nodig die we niet nodig hebben.”

Christian Louboutin weet waarom vrouwen schoenen met rode zolen kopen.

Als je in groepjes afval verzamelt valt dat op en inspireer je omstanders. Als je in je eentje de wereld probeert te verbeteren, krijg je snel last van negatieve gedachten: ‘dit schiet niet op’. Je wordt vanzelf vrienden als je onder het genot van een biertje over de naderende apocalyps praat.

Trashdaters maken van opruimen een feestje.

Wassen op 30 graden is vragen om ellende. Was beddengoed, handdoeken, theedoeken en vaatdoeken op 60 graden. En verschoon je bed elke week of twee weken. Zo hou je schurft buiten de deur.

Diet Groothuis weet hoe goor studentenhuizen zijn.

Terug naar boven

Verleiding en verslaving

„Veel vrouwen zijn hysterisch met de lijn bezig. De quinoa-club noem ik het, jonge vrouwen die altijd op pad gaan met een bak superfood. Maar wel drie keer in de week grenzeloos aan de witte wijn. Beschouw alcohol als taart, dat eet je ook niet dagelijks.”

Oncologisch chirurg Marjolein de Jong over het verband tussen alcohol en borstkanker.

Door de lsd verdwijnt de drempel om iets te doen en maakt plaats voor een oh-dat-doe-ik-wel-even-houding. Alsof je minder smoesjes hebt.

Microdosering met lsd maakt Sjannett de Geus creatiever en productiever.

Ook bij microdoses lsd ligt psychische afhankelijkheid op de loer. Je denkt dan dat je het middel nodig hebt om creatief te zijn.

Het Trimbos-instituut moedigt het gebruik van lsd niet aan.

De grootste fout die je kan maken is denken: één sigaretje kan wel

Verslavingsarts Robert van der Graaf kent alle mindfucks van het roken

„Als je minder wilt drinken moet je bepalen wat voor jou acceptabel is. Hoe concreter hoe beter. Bijvoorbeeld: alleen bij het avondeten, maximaal één glas. Spreek zelfs af welk glas je gebruikt, want alcohol kruipt in elk gaatje, voor je het weet pak je het allergrootste glas voor dat ene wijntje.”

Hent van den Elsen van Jellinek over minder drinken.

„Ook als je zelf aan tafel elke avond een glas drinkt, kun je grenzen stellen. Voor jou gelden andere regels dan voor een minderjarig kind, dat kun je best duidelijk maken.”

Ninette van Hasselt van Trimbos over alcohol en opvoeden.

„Een schop onder de kont voelen gokverslaafden niet, weet ik uit ervaring. Die schoen moet de kont in. Je moet pijn voelen om in beweging te komen.”

Marco Smit helpt andere gokverslaafden met stoppen.

Roep iedereen op je aan te moedigen en berichtjes te sturen, op dag één, of juist aantal dagen/weken later, wanneer je het waarschijnlijk het hardst nodig hebt.

Redacteur Miriam van ’t Hek schreef over haar ‘noodkreet’ toen ze stopte met roken.

Pas op voor ‘agendahedonisme’. „Mensen zijn voortdurend op zoek naar sterkere prikkels. Het gevaar zit erin dat deze kicks een doel op zich dreigen te worden.”

Drugsonderzoeker Ton Nabben over de ‘wellness-paradox’: uitgaan en drugs in het weekend en health freaken doordeweeks.

Terug naar boven

    • Martine Kamsma