Kampioen omdat ze als geen ander diep kon gaan

Paulien van Deutekom (1981-2019) Paulien van Deutekom was nooit een schaatstalent, maar kon het uiterste vergen van haar lijf. Het leverde verrassend succes op.

Paulien van Deutekom rijdt haar ereronde als wereldkampioene tijdens het WK allround in Berlijn in 2008.
Paulien van Deutekom rijdt haar ereronde als wereldkampioene tijdens het WK allround in Berlijn in 2008. Foto Vincent Jannink/ANP

Over de streep op het ijs in het Noorse Hamar kwam begin 2009 een karikatuur van een mens dat leeg was. Vooroverbogen, leunend op haar knieën, rechtovereind staan ging niet meer. Ze keek naar het bord met daarop een tijd die niet bij haar hoorde. Vijf kilometer in zeven minuten, eenentwintig seconden en een beetje. Het jaar daarvoor was ze al eens negentien seconden sneller geweest.

Op het kunstgras van het middenterrein lag de titelverdediger op het WK allround te happen naar adem, alsof alle zuurstof uit de hal verdwenen was. Haar schaatsen moesten voor haar worden uitgetrokken.

Nog nooit had ze zo’n zware race gehad, zou de woensdagavond overleden Paulien van Deutekom in 2010 in het programma Holland Sport tegen Wilfried de Jong zeggen. Het werd haar zwart voor de ogen, ze had ze het liefst willen sluiten. Maar ja, „er kwam een bocht aan”.

Werklust

‘De Deut’ ging in haar carrière altijd diep. Omdat ze niet anders wist. Zij had niet het natuurtalent van iemand als Sven Kramer, zij moest het van haar kracht hebben, van haar bizarre werklust, van het uiterste vergen van een lichaam dat misschien helemaal niet bedoeld was voor schaatssucces. Ze ging zo diep, omdat dat succes er zo wel kwam, maar ze ging er in haar carrière uiteindelijk ook aan onderdoor.

Een wonderkind op de schaats was ze nooit. Toen ze begin twintig was, reed Van Deutekom nog anoniem rond in de middenmoot van het regionale schaatsen in Gouda. Hard trainen kon ze wel, onder een trainer, Wim Nieuwenhuizen, die daar bekend om stond. Maar de volgende stap bleef uit. Ze dacht aan stoppen.

Op advies van Ralf van der Rijst en Emiel de Jager, twee collegaschaatsers uit de streek, ging Van Deutekom het nog een jaar proberen onder Wim den Elsen bij het gewest Zuid-Holland. Die had eerder Bob de Jong en Gianni Romme succes gebracht. Den Elsen herinnerde zich eerder in NRC dat Van Deutekom vaker te veel dan te weinig deed. Ze moest blijven luisteren naar haar lichaam.

De toen machtige TVM-ploeg van Gerard Kemkers haalde Van Deutekom binnen in 2006. Als stagiair, als mogelijk ideale sparringpartner voor dat grote talent Ireen Wüst. Ze werd de ideale ploeggenoot en Wüst en Van Deutekom werden goede vriendinnen. Slechts enkele huizen scheidden de twee. ‘Buuf’, noemden ze elkaar.

Binnen de ploeg stonden ze bekend als trainingsbeesten die elkaar enorm konden opfokken en zo tot grote hoogten kwamen. Ze werden beter van elkaar.

De stagiair trad in het seizoen 2007-2008 uit de schaduw van haar jongere ploeggenoot. Ze won twee keer goud op de NK afstanden, op de 1.000 en 1.500 meter, en één keer brons, op de 3.000 meter.

Op het EK allround werd ze tweede, achter Wüst, die haar eerste titel pakte. Maar in Berlijn, op het WK, waren de rollen omgedraaid. Onverwacht succes van een vrouw die jaren daarvoor al op het punt stond de schaatsen op te bergen. Naast Sven Kramer in een oldtimer, ererondje over het ijs.

Van Deutekom werd nooit meer zo goed als toen. Het WK in Hamar een jaar later zou het begin van het einde zijn. Wüst en zij bleven elkaar pushen, zelfs als ze eigenlijk te moe waren. Ze raakten beiden overtraind. „Je voelt je dan heel moe, dus als je je even beter voelt, denk je meteen dat het weer goed gaat. Je voelt niet meer aan waar je staat”, zei Van Deutekom in 2010 in Holland Sport. „Heb je iets kapotgemaakt dat niet meer te herstellen is”, vroeg Wilfried de Jong haar. „Ik hoop het niet”, zei Van Deutekom met de glimlach die zelden van haar gezicht verdween.

Na het missen van de Winterspelen in Vancouver ging ze weg bij TVM en probeerde ze onder coach Jac Orie terug op niveau te komen.

Lees ook: Oud-schaatsster Paulien van Deutekom (37) overleden

Dat ging niet, in 2012 stopte ze.

Ze ging studeren, pedagogiek, werd accountmanager van het Centrum voor Topsport en Onderwijs in Amsterdam en schoof geregeld bij de NOS aan als analist. In 2017 kreeg ze een dochtertje, Lynne, met haar man Kay.

Een jaar later, in de zomer, zou bij haar uitgezaaide longkanker worden vastgesteld. Er was niets tegen te doen. In de schaatswereld was dit bekend, maar het werd bewust nooit naar buiten gebracht. Woensdag overleed ze, pas 37 jaar. Haar oud-collega’s herinneren zich die lieve, positieve en gedreven vrouw. Van oud-TVM-ploeggenoot Erben Wennemars kreeg Van Deutekom bij de NOS misschien wel de passendste typering. „Zij is het bewijs dat je als gewoon mens uitzonderlijke dingen kunt doen.”