‘Een op vijf stembureaus Congo had problemen met machines’

Ook gingen stembureaus te laat open en te vroeg dicht. Aanzienlijke delen van de bevolking hebben niet kunnen stemmen.

Een werknemer van de verkiezingscommissie in de weer met stemmateriaal.
Een werknemer van de verkiezingscommissie in de weer met stemmateriaal. Foto Baz Ratner/Reuters

Veel Congolezen hebben zondag niet kunnen stemmen tijdens de presidents- en parlementsverkiezingen vanwege grote problemen bij de stembureaus. Dat hebben waarnemers van Congo’s onafhankelijke waarnemersorganisatie SYMOCEL donderdag gezegd, aldus persbureau Reuters.

SYMOCEL zette duizenden waarnemers in bij ongeveer eenderde van de stembureaus om zo de gespannen verkiezingen in de Democratische Republiek Congo te overzien. Bij bijna een op de vijf waargenomen bureaus deden de stemmachines het niet naar behoren. Ruim een kwart van de bureaus opende te laat en een vergelijkbaar deel sloot zijn deuren nog voor iedereen die in de rij stond kon stemmen. Bijna eenvijfde van de waargenomen bureaus stond toe dat mensen zonder stempas of stemregistratie stemden.

Congo, het grootste land van Sub-Sahara Afrika, heeft sinds zijn onafhankelijkheid in 1960 nooit een vredige machtsoverdracht meegemaakt. Zondag kwamen vier mensen om door ongeregeldheden bij stembureaus. Meer dan een miljoen kiezers in het noordoosten van het land werden van stemming uitgesloten. Officieel was dat vanwege de ebola-epidemie, maar oppositiekandidaten zeggen dat de regering het deed om hun achterban - die groot is in dat gebied - van stemming uit te sluiten.

Ook verkiezingswaarnemers van de Katholieke Kerk kregen ruim vijfhonderd meldingen binnen van kapotte stemmachines. Volgens de Kerk zouden in ruim honderd gevallen waarnemers uit stembureaus zijn gezet. Ook zagen zij veertig keer dat stemmen werden gekocht of dat er sprake was van andere vormen van corruptie.

Lees ook: Turbulente verkiezingen in Congo gaan hele wereld aan

Achttien jaar aan de macht

De verkiezingen hadden eigenlijk al meer dan twee jaar geleden moeten plaatsvinden, maar de huidige president Joseph Kabila stelde ze telkens uit. Door binnenlandse druk van de Katholieke Kerk en verschillende burgergroepen ging hij uiteindelijk toch akkoord met een stembusgang. De impopulaire Kabila geeft na achttien jaar eindelijk zijn macht op, al blijft hij wel aan als leider van de regeringspartij.

Kabila heeft zijn protegé Emmanuel Ramazani Shadary naar voren geschoven als zijn opvolger. Shadary is een nauwelijks bekende politicus die als minister opdracht gaf tot het doodschieten van tientallen anti-Kabila-demonstranten eind 2017 en begin 2018. De belangrijkste oppositiekandidaten zijn Martin Fayulu, die meedeed aan betogingen tegen Kabila en vooral veel steun heeft onder de jeugd, en Félix Tshisekedi, de zoon van een oudgediende politicus uit de oppositie.

Spanning bij buurlanden

Ook regeringsleiders in buurlanden maken zich zorgen over de verkiezingen en de mogelijke instabiliteit die het Congo en mogelijk ook henzelf zal brengen. Zij kwamen vorige week al samen in buurland Congo-Brazzaville voor spoedoverleg. Congo was daarbij de opvallende afwezige.

De voorlopige uitslag zou eigenlijk dit weekend bekendgemaakt worden, maar de verkiezingscommissie zei donderdag dat de uitslag waarschijnlijk vertraging oploopt omdat vooralsnog slechts eenvijfde van de stembiljetten is verzameld.

Maandag besloot de regering internet en sms-diensten tijdelijk plat te leggen om speculatie op sociale media te voorkomen. Dat zou volgens een adviseur van Kabila kunnen leiden tot “totale chaos”. Ambassadeurs van de Verenigde Staten, Canada en de Europese Unie riepen Kabila op de beperkingen op te heffen.

    • Kasper van Laarhoven