Een korte fijnstofexplosie in de nacht

Luchtkwaliteit Waar normaal in Nederland zo’n 20 microgram fijnstof per kubieke meter wordt gemeten, was dat met de jaarwisseling 500 microgram.

In Scheveningen werden woensdag de restanten van het vreugdevuur opgeruimd.
In Scheveningen werden woensdag de restanten van het vreugdevuur opgeruimd. Foto Hollandse Hoogte

De luchtkwaliteit tijdens de eerste uren van het nieuwe jaar was in veel Nederlandse steden „zeer slecht”, meldt het RIVM. Er was korte tijd sprake van smog als gevolg van het afsteken van vuurwerk. Gemiddeld wordt in Nederland onder normale omstandigheden ongeveer 20 microgram fijnstof (PM10) gemeten, tijdens de jaarwisseling was dat ongeveer 500 microgram per kubieke meter.

De hoogste waarde kwam dit jaar uit Utrecht, waar bij een officieel meetpunt langs de Kardinaal de Jongweg 1.250 microgram fijnstof werd gescoord.

Het voorlopige resultaat van officiële metingen door het RIVM én van metingen door burgers is niet verwonderlijk; elk jaar opnieuw is tijdens de jaarwisseling een enorme piek waarneembaar in de hoeveelheid fijnstof, dat schadelijk is voor de gezondheid. „De laatste jaren lijkt de piek iets lager te worden”, zegt Joost Wesseling, senior onderzoeker bij het RIVM. „Wel is er elke paar jaar een piek naar boven of naar beneden.” Dat laatste hangt vaak samen met weersomstandigheden, zoals de windrichting.

De hoogste waarde ooit werd in 2008 gemeten, toen één meetpunt 2.000 microgram fijnstof aantikte; gemiddeld wezen de metingen in Nederland destijds 1.000 microgram aan. „Dat had toen ook te maken met mist en weinig wind”, aldus Wesseling.

Sensoren van burgers

Sinds drie jaar kunnen ook burgers met eigen sensoren hun gegevens delen met het RIVM. Dat hebben dit jaar 325 Nederlanders gedaan. Deze sensoren zijn niet gekalibreerd en lang niet zo betrouwbaar als de 69 officiële meetpunten van het RIVM verspreid over het land, maar samen geven ze toch een aardig overzicht, stelt de luchtkwaliteitexpert. Veel van deze sensoren liepen tijdens de afgelopen jaarwisseling tegen hun maximale waarde van 1.000 microgram aan. Van de burgersensoren bedroeg de gemiddelde waarde dit jaar ongeveer 300 microgram.

Het effect van de jaarlijkse explosie aan fijnstof op het jaargemiddelde is niet groot; de hoge concentraties tijdens die twee uur worden in de meetresultaten sterk verdund door de bijna negenduizend uur die een jaar telt, en waarin de gemiddelde concentratie 20 microgram per kubieke meter bedraagt. Het effect van de tijdelijke piek op de gezondheid kan hevig zijn, vooral voor mensen met ademhalingsproblemen. „Maar die mensen blijven tijdens de jaarwisseling meestal toch al wel binnen”, zegt Wesseling.

Cijfers over ziekenhuisopnames als gevolg van de explosie aan fijnstof zijn er niet. Ongeveer 12.000 mensen sterven in Nederland jaarlijks vroegtijdig door luchtvervuiling. Blootstelling aan fijnstof veroorzaakt ongeveer 4 procent van de ziektelast in Nederland. Voor roken is dat 13 procent, voor overgewicht 5 procent.

    • Arjen Schreuder