Vuurwerkverbod is ondanks geweld onbespreekbaar

Vuurwerk Net als met Zwarte Piet blijft de landelijke politiek afzijdig in een discussie die de kern van maatschappelijke normen en tradities raakt.

Feestvierders vieren de jaarwisseling bij de Erasmusbrug. Op en rond de brug wordt het Nationale Vuurwerk afgestoken.
Feestvierders vieren de jaarwisseling bij de Erasmusbrug. Op en rond de brug wordt het Nationale Vuurwerk afgestoken. Foto Robin Utrecht / ANP

Buurthuizen, woningen en auto’s gingen in vlammen op. De particuliere schade door vuurwerk en geweld bedraagt vijftien tot twintig miljoen euro. Agenten werden op veel plaatsen bekogeld met vuurwerk en bierflessen – het aantal gevallen van geweld tegen de politie verdubbelde zelfs ten opzichte van vorig jaar. Twee mensen kwamen om door vuurwerk, meer slachtoffers en gewonden waren er door ander geweld dat in de anarchie van nieuwjaarsnacht kon heersen.

Maar mede door botsende ideologische belangen binnen partijen lijkt een landelijk vuurwerkverbod ook nu nog ver weg. De reacties uit politiek Den Haag gingen vooral over het geweld tegen hulpverleners. Onacceptabel, vond 50Plus-voorman Henk Krol. Respect voor alle hulpverleners, aldus minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie, CDA). Strenger handhaven van bestaande regels, stelde CDA-Kamerlid Chris van Dam voor. Zwaardere straffen, wilde PVV’er Lilian Helder.

Waar het níét over ging: de regels voor legaal vuurwerk en de culturele traditie die op veel plaatsen elk jaar weer leidt tot geweldsuitbarstingen rondom Oud en Nieuw. Net als in de discussie over Zwarte Piet lijkt de landelijke politiek vooral afzijdig te willen blijven in een discussie die de kern van maatschappelijke normen en tradities raakt. Dat komt ook omdat de discussie zich in Den Haag niet afspeelt langs partijlijnen.

Veel partijen hebben een dubbelzinnige positie, waarin verschillende ideologische belangen botsen. Het CDA wil én een fatsoenspartij zijn die staat voor maatschappelijke normen en waarden, én opkomen voor de ‘vergeten’, door de overheid betuttelde burger buiten de Randstad. De VVD wil orde op straat én burgers vrijlaten om vuurwerk af te steken. De PVV wil geweld tegen dieren verminderen én opkomen voor de witte onderklasse. Alleen GroenLinks en de Partij voor de Dieren zijn uitgesproken vóór een landelijk vuurwerkverbod.

Geen duidelijk standpunt

De vraag is hoe lang politieke partijen het zich nog kunnen veroorloven géén duidelijk standpunt in te nemen. Ook later dit jaar zal er weer over de jaarwisseling gedebatteerd worden in de Kamer.

De afgelopen jaren schoven politici het probleem voor zich uit, zonder echt stelling te willen nemen. Eerst moest het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) worden afgewacht. Toen de raad vorig voorjaar adviseerde om knalvuurwerk en sierpijlen te verbieden, leek er politieke ruimte te ontstaan voor zo’n landelijk vuurwerkverbod. Maar de coalitie, vooral VVD en CDA, wilde er niet aan. Wel besloot de Tweede Kamer vorig jaar om gemeenten de mogelijkheid te geven een lokaal vuurwerkverbod in te stellen – de hete bal werd doorgeschoven.

Paternalistische overheid

Deels lijkt het angst om als paternalistische overheid, die de burger iets afneemt en beklemt tussen regels, weggezet te worden. De goedwillende meerderheid die op oudjaarsavond een vuurpijl afschiet, zei minister Grapperhaus vorig jaar, moest niet het slachtoffer worden van een gewelddadige minderheid.

Burgers, zowel op het platteland als in sommige wijken van de grote steden, spreken over „tradities” waarvan politie en politiek zich bij voorkeur afzijdig moeten houden. Dus als de politie en brandweer er een einde aan willen maken, zijn zíj het doelwit. Het is de ideale nacht voor een rel, om één keer in het jaar los te gaan tegen het gezag en maatschappelijke normen.

Ook maatregelen om op nieuwjaarsnacht zelf geweld te voorkomen, lijken niet genoeg. Ondanks grote politie-inzet, in Rotterdam zelfs duizend agenten, ging het op veel plaatsen mis.

Zo waren er in het Brabantse Veen barricades neergezet op het centrale kruispunt, om te voorkomen dat daar „traditiegetrouw” auto’s in brand gezet werden. Gevolg: in de hele decembermaand waren er brandstichtingen. En op oudjaarsavond zelf werd er volgens regionale media ‘gewoon’ door de barricades heen gereden.

Ook in veel andere plaatsen was het in laatste weken van december al onrustig met autobranden en geweld tegen agenten, als het voorspel naar oudjaarsavond.

Minister Grapperhaus wil dat de Tweede Kamer haast maakt met een wetsvoorstel waarmee geweld tegen agenten zwaarder bestraft wordt.

Lees ook: ‘Echte liefhebbers’ denken het hele jaar aan hun vuurwerk

De vraag is of dat wel werkt. Er was méér geweld, constateerde de politie op Nieuwjaarsdag. Maar er werden minder mensen aangehouden: 328 ten opzichte van de 369 vorig jaar. In het Gelderse Waardenburg, bijvoorbeeld, moest de politie zich in eerste instantie terugtrekken omdat een meute van tientallen jongeren hen met zwaar vuurwerk en bierflessen bekogelde. Later voerde de politie een charge uit en werd de groep uiteengedreven. Niemand werd opgepakt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Mark Lievisse Adriaanse