Voorzitter Roemenië lapt de EU-regels aan zijn laars

Roemenië is EU-voorzitter, maar PSD-leider Dragnea trekt zich weinig aan van Brussel. Burgers steunen hem, of zijn bezorgd. „Een land van arme, onopgeleide mensen kan op lange termijn niet functioneren."

Een Roemeense man op een fiets in het plaatsje Tartasesti in het zuiden van het land.
Een Roemeense man op een fiets in het plaatsje Tartasesti in het zuiden van het land. Foto Vadim Ghirda /AP

In de overwoekerde berm van de grindweg die het Roemeense gehucht Seaca verbindt met de Donau, staat Petre (64). Fiets in de hand, sigaret in de mondhoek, uit zijn versleten rugzak steekt een vishengel. Op het einde van de weg, aan de grens met Bulgarije, ligt het Belina-eiland. Dat was een fijne plek om te vissen in de rivier, zegt Petre. Tot het eiland afgesloten werd met kippengaas en streng bewaakt.

Petre verloor zijn geliefde visplek aan Liviu Dragnea, de machtige voorzitter van de Roemeense socialistische regeringspartij PSD. „Hij kwam per helikopter.”

De 56-jarige ondernemer en politicus Dragnea is heerser achter de schermen van de regering, die op 1 januari het EU-voorzitterschap overnam van de Oostenrijkers. Vanwege een veroordeling voor stembusfraude in 2015 kon Dragnea geen premier worden, maar zijn invloed is enorm. Het eiland Belina vormde de afgelopen jaren een van de talloze voorbeelden van machtsmisbruik en zelfverrijking waarmee veel Roemenen hun regering associëren. In 2013 regelde de PSD dat het eiland geleased werd aan wegenbouwbedrijf Tel Drum, dat in 2001 werd geprivatiseerd toen Dragnea er gouverneur was.

Volgens anticorruptieaanklagers controleerde Dragnea Tel Drum via tussenpersonen. Het leverde hem een privé-eiland op, maar maakt hem volgens de aanklagers ook onderdeel van „een georganiseerde misdaadgroep”. Tel Drum sjoemelde met Europese aanbestedingen ter waarde van 21 miljoen euro, zo berekende EU-anticorruptieagentschap OLAF.

Verziekte relatie met Brussel

Corruptie met EU-fondsen is één ding. De wetswijzigingen en personeelswisselingen die de Roemeense regering de afgelopen twee jaar doorvoerde, en die de strijd tegen corruptie dreigen te verlammen, verziekten de relatie met Brussel nog verder.

De kritiek weerhield Dragnea er in december niet van een voorstel te doen om amnestie te verlenen aan duizenden Roemenen die – volgens hem – onterecht veroordeeld zijn wegens corruptie. Tegenstanders vrezen dat Dragnea, die in 2018 veroordeeld werd voor het regelen van baantjes voor partijmedewerkers, zijn eigen strafblad en dat van corrupte collega’s wil verscheuren. Het bracht hem in conflict met de oppositie en met de liberale president van het land, Klaus Iohannis.

Het komt de geloofwaardigheid van Roemenië als EU-voorzitter allemaal niet ten goede. Zowel Commissie-voorzitter Juncker als Iohannis suggereerde dat het land niet klaar is voor het voorzitterschap. Maar de regering, die zich tijdens het voorzitterschap wil inzetten voor meer Europese cohesie, lijkt meer geïnteresseerd in de opinie van de eigen achterban dan die van Brussel. Andersom lijkt ook Brussel zich weinig zorgen te maken. „Politici in de Europese hoofdstad zijn kalm. Ze zijn ervan overtuigd dat Boekarest veel te druk is met zichzelf om Europees porselein te breken, laat staan iets constructiefs voor elkaar te krijgen”, zo schreef journalist en Roemenië-kenner Robert Schwartz in een opiniestuk bij Deutsche Welle.

Experiment

„Wellicht speelt zijn rugpijn op”, zegt PSD-senator Serban Nicolae telefonisch in een ogenschijnlijke verwijzing naar het alcoholgebruik van Juncker. Volgens Nicolae is Roemenië helemaal niet corrupt, maar slachtoffer van een „experiment” van aanklagers en inlichtingendiensten die hun macht misbruiken en de PSD vijandig gezind zijn. Is het regelen van overheidsbanen dan geen corruptie? „Nee, dat is ambtsmisbruik”, zegt Nicolae – de officiële term voor Dragnea’s misdrijf.

„De regering gedraagt zich alsof het land haar bedrijf is”, zegt Dan Barna, leider van oppositiepartij USR in het kolossale parlement in Boekarest, nog gebouwd door de communistische dictator Nicolae Ceausescu. „Al hun energie gaat naar het ontmantelen van de rechtspraak.”

Lees ook: Roemenië stevent met omstreden wetten af op rechtsstatelijke crisis

Wie wil begrijpen hoe ‘BV Roemenië’ werkt, doet er goed aan te doorgronden hoe Teleorman wordt bestuurd. Het district ten zuidwesten van Boekarest is een van de armste regio’s van een van de armste landen van Europa. Een machtsbasis van de PSD en kweekvijver voor politici.

In Seaca wil visser Petre liever niet zijn achternaam geven. Praten over politiek loont niet. Werken eigenlijk ook niet, zegt hij. Ooit runde hij een bar, maar die ging failliet door het smeergeld dat hij moest betalen. „Toen ik zag dat je hier niets kunt bereiken, ging ik in Spanje werken.” Net als veel anderen: de Roemeense diaspora telt meer dan drie miljoen leden.

Van kroegbaas tot partijleider

Een andere kroegbaas had in Teleorman meer succes. Liviu Dragnea, nu partijbaas, begon zijn carrière als eigenaar van een café in het dorp Giuvarasti, werd raadslid en vanaf 2000 gouverneur van het district. Zijn familie verwierf er land, huizen, een varkensboerderij en een hotel.

Critici zien in hem het archetype van de politieke ‘baron’: het soort lokale partijchef dat sinds het instorten van het Ceausescu-regime in 1989 zijn werkwijze perfectioneerde: staatsbedrijven privatiseren en spekken met overheidscontracten, loyaliteit verzekeren via cliëntelisme en intimidatie. Zelf ontkent de PSD-leider de aantijgingen. Hij zegt niets met de malversaties rond Tel Drum te maken te hebben, ook al tonen gelekte documenten dat persoonlijke schulden – zoals tienduizenden euro’s voor de auto van zijn zoon – doorberekend werden aan het bedrijf.

Dreigtelefoontjes

„Voor hij het land vernietigde, vernietigde Dragnea het district”, zegt journalist Carmen Dumitrescu. Ze richtte een krant op in Alexandria, districtshoofdstad van Teleorman, en kraakte verschillende schandalen rond de PSD. Eerder werkte ze voor een dagblad gecontroleerd door Dragnea. „Ik zag dat verhalen er op papier anders uitzagen dan ik ze ingediend had. Ze zeiden: ‘Je kan niet over Dragnea schrijven’.”

Ook nu is het niet gemakkelijk. „Soms krijgen we dreigtelefoontjes en e-mails waarin staat waar ik was die dag.” Het maakte Dumitrescu activistisch. Nadat ze een demonstratie organiseerde tegen de PSD, haakten geldschieters af. Een groot deel van de bevolking in Alexandria werkt in publieke instellingen, anderen in bedrijven verbonden met de PSD, zegt Dumitrescu. „Zou jij dan kritiek leveren? Bovendien zijn mensen ervan overtuigd dat de partij alles weet over hen. Als een gans PSD-kandidaat was, zou ze nog winnen.”

„Iedereen kent iedereen”, zegt Alina (47) in het centrum van Alexandria. De vrouw staat met haar terreinfiets op een honderdtal meters van Dragnea’s riante residentie die inmiddels op naam staat van zijn ex-vrouw. Ook Alina, een leerkracht, geeft geen achternaam. „Dat is de mogelijke problemen niet waard.”

Roemeense politici hebben talloze instrumenten om burgers aan zich te binden. Op veel plaatsen krijgen burgers pakketjes met bloem, olie en eieren bezorgd, met de groeten van het lokale bestuur. De regering keurde in oktober een plan goed om staatspensioenen te verdubbelen. Critici vrezen een ramp voor de begroting.

Kinderen vertrekken

Tussen Alexandria en Boekarest ligt Videle, een andere bron van PSD-talent: premier Viorica Dancila en minister van Binnenlandse Zaken Carmen Dan komen er vandaan. Fijne mensen, zegt Petra Serban, een vrouw met hoofddoek en gegroefd gelaat, in het parkje bij de school waar Dan ooit secretaresse was. Maar voor het stadje hebben ze weinig gedaan. „Hier is nauwelijks werk. Onze kinderen zijn vertrokken. Mijn dochter woont al veertien jaar in Spanje.”

Op de weg staan rijtjes nieuwe, maar lege huizen, gebouwd met geld dat Roemenen in het buitenland verdienden. Afgelopen zomer gingen tienduizenden van hen , op vakantie in hun thuisland, de straat op uit woede over de corruptie en de lage levensstandaard. Oproerpolitie ging demonstranten voor het parlement in Boekarest te lijf met waterkanonnen en traangas. „Een mislukte staatsgreep”, noemde Dragnea de protesten op de PSD-gezinde tv-zender Antena 3.

Florica Dumbrava (80), gepensioneerd ambtenaar, begrijpt de kritiek van media en oppositie niet. „Wie betaalt hen?” Premier Dancila was ooit haar buurvrouw, zegt Florica. Haar echtgenoot Mircea snapt de woede tegen de regering ook niet. „Ze hebben de pensioenen verhoogd.” Samen krijgen ze maandelijks 5000 lei (1072 euro), een mooie som naar Roemeense maatstaven.

„Je kunt Roemenen tevreden houden met marginale verbeteringen”, zegt lerares Alina in Alexandria. „Maar een land van arme, onopgeleide, hulpeloze mensen kan op lange termijn niet functioneren. Deze regerende klasse zal zijn nek breken.” Voor hun opvolgers ligt de lat laag, zegt ze. „Het enige wat ze moeten doen, is niet corrupt zijn.”

Correctie (2 januari 2019): in een eerdere versie van dit artikel werd Roemenië-kenner Thomas Schwartz geciteerd. Dat moet zijn Robert Schwartz en is hierboven aangepast.