Opinie

Vergeet klimaattafels, hervorm het economisch onderwijs

Onderwijsblog In economieonderwijs moet het niet alleen over de hoogste winst gaan, vindt Tjip de Jong.

Lex van Lieshout/ANP

Ik durf te wedden dat de onderhandelaars van de Nederlandse klimaattafels vroeger op school hoge cijfers haalden voor economie en boekhouden. Het werd afgelopen maand glashelder dat deelnemende organisaties en industrieën de voet op de rem hielden vanwege harde euro’s. Wie moet wat betalen? Hoeveel, wanneer, waarom en hoe? De winst- en verliesrekening als graadmeter van het moderne gezonde verstand. Alles wat de portemonnee direct raakt, noemt men praktisch onhaalbaar (rekeningrijden), een vage illusie (gratis ov) of oneerlijk (CO2 belasting).

Nou staat het moderne marktdenken ook niet stil en is er altijd een oplossing voor dit soort harde afwijzingen te vinden. Je moet potentiële klanten immers niet afschrikken. Ik hoorde mooie volzinnen over de zorgen over de ‘neergaande’ concurrentiepositie en het voornemen ‘om met de kennis van nu data transparant te analyseren en te monitoren’. Ik zie alweer nieuwe onderhandeltafels ontstaan. Zijn we met gemak een paar jaar verder.

Als voormalig economiedocent verrast dit denken me niet. Om het proces beter te begrijpen hoef je alleen maar een economielesboek van de middelbare school open te slaan. Het merendeel van de argumentatie wordt al decennialang braaf uitgelegd aan de jeugd op school. Pubers leren hoe de kosten altijd voor de baten uitgaan. Dat je ‘met geld geld maakt’ en hoe je kapitaal slim dient te investeren om optimaal rendement te realiseren.

Er is weinig ruimte voor andere perspectieven dan die van kosten versus baten. Globalisering maakt de wereld plat, dus als je als bedrijf te duur bent, word je weggeconcurreerd door China. Duurzaamheid, moreel besef en kritische reflectie doe je als leerling maar tijdens het wekelijkse maatschappijleer uurtje. Er zijn uitzonderingen, maar het dominante economisch perspectief op middelbare scholen is gestoeld op een aantal zeer klassieke premissen. En dat gaat op de universiteit grofweg door op dezelfde lijn:

- De mens is rationeel en weegt zijn keuzes af op basis van het meest haalbare.
- De mens is van nature 100 procent gericht op zijn eigenbelang, zo dient hij of zij de maatschappij.
- Groei is goed en dat meet je in geld.
- De wereld is een markt van vraag en aanbod.
- Houd kosten altijd zo laag mogelijk!
- Betaal zo min mogelijk belasting en het is toegestaan de grenzen van de wet hiervoor op te zoeken.

Economieboeken herschrijven

Als we daadwerkelijk stappen willen zetten om onze wereld leefbaar te houden dan dienen we onze economieboeken te herschrijven. Dat is ook hoog tijd, want jongeren zijn zich ontzettend bewust van de klimaatuitdagingen die voor hen in het verschiet liggen. Het is zonde dat ze hier vervolgens niet of nauwelijks mee aan de slag kunnen in hun economieles of bedrijfskundestudie.

We zouden een start kunnen maken met een nieuwe vorm van economieles, waar een expliciete relatie wordt gelegd met duurzaamheid, sociale participatie en ondernemerschap. Om zo jonge leerlingen kennis te laten maken met meerdere economische perspectieven. En er zijn mooie aanknopingspunten. Denk bijvoorbeeld aan het boek ‘Donut Economics’ van de Engelse professor Kate Raworth, of het prikkelende perspectief op groei in ‘De economie van het goed of kwaad door Thomas Sedlácek. De Oostenrijke econoom Felber trekt zelfs een parallel met democratische vernieuwing.

Maar de scepsis van vakgenoten is ook opmerkelijk. De schrijvers worden beschuldigd te theoretisch te zijn, dan wel te praktisch (en dus niet academisch). Opvallend is dat de colleges van deze economen stuk voor stuk populair zijn onder studenten, er is dus wel vraag naar!

In Nederland kiezen veel jongeren voor een studie of opleiding in het economische domein. Het is noodzakelijk om studenten op deze plekken vroegtijdig kennis te laten maken met meer grenzen dan alleen de wetten van een land. Economie zou een vak moeten zijn waar het belang van de natuur meetelt onder de streep. We slagen daar alleen in als we kiezen voor beter economie-onderwijs en niet ons lot in handen leggen van onderhandelaars die opgevoed zijn met economische wetten van vroeger die ons als een harnas gevangen houden.

Tjip de Jong is wetenschapper, docent en organisatieadviseur. Samen met prof. dr. Joseph Kessels schreef hij onder andere het filosofieboek ,,Denken in organisaties; pleidooi voor een nieuwe Verlichting”.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.