Notulen ministerraad: Dales wilde ingrijpen in Srebrenica

Openbaarheidsdag Uit vrijgegeven notulen van de ministerraad in 1993 blijkt dat minister Ien Dales een emotionele oproep tot actie in Joegoslavië deed.

Ien Dales, minister van Binnenlandse Zaken van 1989 tot 1994.
Ien Dales, minister van Binnenlandse Zaken van 1989 tot 1994. Foto Ruud Hoff/ANP

Het was minister Ien Dales (Binnenlandse Zaken, PvdA) die in de wekelijkse ministerraad in april 1993 een vurig betoog hield voor ingrijpen in voormalig Joegoslavië. Ze wilde niet langer toezien hoe Bosnische Serviërs de bevolking van Srebrenica van de buitenwereld hadden afgesloten. „Nederland kan dat niet met schone handen laten gebeuren. Bij de aanloop naar en het begin van de Tweede Wereldoorlog is ook te lang de ogen gesloten voor wat er gaande was.” Zij wees er tijdens de vergadering op dat in „historisch perspectief zou worden geoordeeld” over hoe landen zich hebben opgesteld.

De emotionele oproep van Dales is terug te vinden in de notulen van de ministerraad die woensdag door het Nationaal Archief in Den Haag zijn vrijgegeven. Het verslag van wat wekelijks in de ministerraad wordt besproken blijft 25 jaar geheim. Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, dat tussen 1996 en 2002 uitvoerig onderzoek deed naar de besluitvorming in Nederland rond Srebrenica, kon wel beschikken over deze notulen, maar mocht niets aan personen toeschrijven. Met het verstrijken van de geheimhoudingstermijn kan dat nu wel en krijgt de discussie van destijds meer kleur.

Lees ook: Een tijdlijn van wat er gebeurde in en rond Srebrenica

In 1993 hadden de ministers van het derde kabinet-Lubbers (CDA en PvdA) het regelmatig over de burgeroorlog. Uiteindelijk leidde dit ertoe dat Nederlandse militairen in 1994 de bescherming van de moslimenclave in Srebrenica in Bosnië op zich namen. Ruim een jaar later werd dit ‘veilige’ gebied door Bosnische Serviërs onder de voet gelopen. Minstens 7.000 jongens en mannen zijn toen afgevoerd en vermoord.

Ter Beek versus Van den Broek

Het feitelijke besluit het Nederlandse bataljon Dutchbat naar de ‘Safe Area’ Srebrenica te sturen om de bevolking te beschermen werd begin december 1993 genomen. Nederland had pas op het laatste moment gehoord dat het Srebrenica zou worden; daar zouden de Canadezen vervangen worden die daar in VN-verband werkten. Keuze had Nederland niet. als Nederland ‘nee’ had gezegd tegen deze plaats waren er geen internationale troepen troepen gestuurd. In de Tweede Kamer was grote steun voor het besluit.

In de maanden hiervoor ging de discussie in de ministerraad vooral tussen aan de ene kant Relus ter Beek (Defensie) en aan de andere kant Hans van den Broek (Buitenlandse Zaken, CDA) en Jan Pronk (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA). De laatste twee stoorden zich aan de aarzelende houding van Ter Beek om meer mensen beschikbaar te stellen. Hoe komt het toch dat zo’n grote krijgsmacht niet meer kan doen, hielden zij hun collega steeds voor.

Rijksarchivaris Marens Engelhard die de dag woensdag officieel opende, noemde openbaarheid „een element van de rechtsstaat”.