Eerste close-up van ijskoude pinda

Astronomie Ruimtesonde New Horizons maakte van dichtbij foto’s van ijsklomp Ultima Thule op 6,4 miljard km afstand van de aarde – een record.

Op 1 januari om 06.33 uur Nederlandse tijd, 6,4 miljard kilometer bij ons vandaan, scheerde de Amerikaanse ruimtesonde New Horizons met een snelheid van 52.000 km per uur langs een klein, ijsachtig hemellichaam. De eerste foto’s van dit Ultima Thule kwamen ruim twaalf uur later aan op aarde. Wat de vluchtige ontmoeting verder ook oplevert: er is een nieuw afstandsrecord gevestigd. Nog nooit werd zo’n ver hemellichaam van zo dichtbij bekeken.

Ultima Thule is de bijnaam van een slechts 37 kilometer groot object dat officieel 2014 MU69 ‘heet’. Het maakt deel uit van de zogeheten Kuipergordel: een grote verzameling van ijsachtige hemellichamen voorbij de omloopbaan van Neptunus, de buitenste grote planeet van ons zonnestelsel.

Vanwege de grote afstand was er niet direct beeld van het rendez-vous beschikbaar. De signalen die New Horizons naar de aarde zendt, zijn meer dan zes uur onderweg. Bovendien zond de ruimtesonde tijdens de eigenlijke scheervlucht überhaupt niets uit: toen was hij volledig gericht op Ultima Thule.

Datarecorders

Vandaar dat NASA pas eind dinsdagmiddag weer een levensteken van de ruimtesonde ontving, in de vorm van een statusrapport. Uit dat ‘sms’je’ blijkt dat de ruimtesonde in elk geval zijn datarecorders heeft volgeschreven met wetenschappelijke data. Als het goed is, zitten daar ook de eerste close-ups van Ultima Thule bij. Beelden die kort voor de scheervlucht zijn gemaakt, tonen slechts een vaag, rondwentelend object, min of meer pindavormig, ongeveer 32 bij 16 kilometer.

Donderdagavond worden meer beelden en meetgegevens verwacht, maar het overgrote deel volgt pas veel later. Alles bij elkaar heeft de ruimtesonde namelijk meer dan 50 gigabits aan informatie verzameld, en die moet met een snelheid van ongeveer 1.000 bits per seconde naar de aarde worden overgeseind. De scherpste foto’s van de verre ‘ijsdwerg’ komen naar verwachting niet voor februari binnen en de allerlaatste data worden zelfs pas in de herfst van 2020 verwacht.

Lees ook: Ruimtesonde bereikt rand van het zonnestelsel

Inmiddels heeft New Horizons Ultima Thule alweer miljoenen kilometers achter zich gelaten. Er bestaat een kans dat dit niet de laatste bestemming van de ruimtesonde is geweest. Hij verkeert in goede conditie en heeft voldoende brandstof voor een volgende koerswijziging. Er wordt dan ook serieus overwogen of hij begin komend decennium langs nog een ander Kuipergordelobject kan worden geleid, maar daarover moet NASA nog een besluit nemen.

Net als de planetoïdengordel tussen de banen van Mars en Jupiter bestaat de Kuipergordel vooral uit kleine hemellichamen, waarvan wordt vermoed dat het overblijfselen zijn uit de tijd dat ons zonnestelsel werd gevormd. Maar anders dan planetoïden bestaan de Kuipergordelobjecten niet voornamelijk uit gesteenten en metaal. Hun belangrijkste bestanddelen zijn vluchtige verbindingen – methaan, ammoniak en water – die op deze grote afstand van de zon in bevroren toestand verkeren. Het grootste en bekendste Kuipergordelobject is de dwergplaneet Pluto, die al in 2015 bezoek heeft gehad van ruimtesonde New Horizons.