Spanning op migrantenschip loopt op

Middellandse Zee-Route Anderhalve week al dobbert de Sea Watch 3 met 32 migranten bij Malta. Tot nog toe wil geen enkel EU-land de migranten opnemen.

De migranten aan boord van de Sea Watch 3. Een deel van hen is minderjarig.
De migranten aan boord van de Sea Watch 3. Een deel van hen is minderjarig. Foto Sea Watch, Chris Grodotzki/via AP

De situatie aan boord van het reddingsschip Sea Watch 3, dat sinds anderhalve week met 32 migranten rondvaart op de Middellandse Zee, wordt steeds nijpender. Vanwege de ruige zee zijn alle opvarenden deze week benedendeks ondergebracht in de kleine medische ruimte die normaal alleen is bestemd voor zieke passagiers. Van de migranten uit een reeks Afrikaanse landen die door EU-lidstaten rond de Middellandse Zee worden geweigerd is een deel zeeziek. De onderlinge spanningen lopen op.

„Veel van deze mensen zijn getraumatiseerd door hun verblijf in Libië en de barre tocht daarheen”, zegt de Nederlandse arts Ayla Emmink aan boord van de Sea Watch 3. „Een deel bestaat uit minderjarigen, tieners die toch al wat labieler zijn. In combinatie met het trauma, de beperkte ruimte en het uitblijven van een oplossing leidt dit tot spanningen. Nu nog vooral onderling, maar ik ben bang dat ze het vertrouwen in ons ook verliezen als we niet snel ergens mogen aanmeren”, zegt Emmink.

Maandag leek een oplossing nog nabij. Een woordvoerder van het ministerie van Justitie liet weten dat Nederland bereid is enkele van de migranten op te nemen als andere EU-landen hetzelfde doen. De Sea Watch 3 vaart voor de Duitse hulporganisatie Sea Watch, maar voert de Nederlandse vlag. Het schip bevindt zich in de buurt van Malta. Vanaf daar zouden de migranten naar andere EU-landen kunnen worden gevlogen om er een asielaanvraag in te dienen.

Volgens Duitse media is Duitsland ook bereid mensen op te nemen. Dinsdag hadden zich evenwel nog te weinig andere landen gemeld om het schip aan te laten meren en met de verdeling te beginnen.

Het toont het failliet van het Europese asielbeleid. In juni nam Nederland ook migranten op van een schip dat was aangemeerd op Malta, nadat zeven andere EU-landen de Europese Commissie lieten weten eveneens mensen te willen invliegen. Staatssecretaris Mark Harbers (Justitie en Veiligheid, VVD) bezwoer toen dat dit een eenmalige geste was. Het opnemen van migranten die via smokkelroutes Europa willen bereiken zou een „verkeerd signaal” afgeven, zei hij toen. Tijdens een migratietop werd die maand geprobeerd een structurele oplossing voor het probleem te vinden. EU-raadspresident Donald Tusk zette in op ‘ontschepingsplatforms’ in Noord-Afrika, waar geredde migranten heen zouden worden gevaren. Daar zou worden bepaald wie voor een vluchtelingenstatus in aanmerking komt en naar Europa kon worden gevlogen. Van deze plannen is sindsdien weinig meer vernomen. Geen enkel land in Noord-Afrika bleek bereid te dienen als ontschepingsplatform. En dus worden ook een half jaar later EU-landen voor het blok gezet als een hulpschip migranten uit zee vist en op zoek gaat naar een haven. Een vast verdelingsmechanisme is er niet. Zo leidt een reddingsactie voor 32 migranten tot weken van diplomatiek verkeer tussen EU-landen die geen van alle te boek willen staan als toevluchtsoord voor illegale migratie.

Sinds afgelopen zaterdag vaart ook een ander migrantenschip, de Professor Albrecht Penck van de Duitse hulporganisatie Sea-Eye, met zeventien geredde migranten rond op zoek naar een haven. Het aantal hulpschepen dat reddingen uitvoert op de Middellandse Zee is de voorbije jaren sterk teruggelopen. Hulporganisaties kregen steeds vaker te maken met tegenwerking door landen van waaruit ze opereerden.

Bij de oversteek van de Middellandse Zee kwamen volgens VN-schattingen vorig jaar ruim 2.200 mensen om het leven. Deze cijfers zijn verre van accuraat. Nu het aantal reddingsschepen is gedaald, kan het aantal mensen dat ongemerkt is verdronken zijn opgelopen.