NRC checkt: ‘Meer dan 2.600 Saoedische dissidenten zitten vast in Saoedi-Arabië’

Dat schreef de Amerikaanse journalist Katherine Zoepf in The New York Times.

Foto van de Saoedische blogger Raif Badawi, die in de gevangenis zit voor het beledigen van de islam,
Foto van de Saoedische blogger Raif Badawi, die in de gevangenis zit voor het beledigen van de islam, Foto Patrick Seeger/EPA

De aanleiding

Bij alle opwinding over de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi wordt het lot van andere Saoediërs die kritiek hebben geuit op het bewind vaak vergeten. Niettemin zitten er recordaantallen politieke gevangenen vast in Saoedi-Arabië, betoogde de Amerikaanse journalist Katherine Zoepf in een opinieartikel in The New York Times op 15 december. „Meer dan 2.600 Saoedische dissidenten [...] zitten vast in Saoedi-Arabië volgens Prisoners of Conscience, een Saoedische groep die speurwerk doet naar politieke gevangenen”, schreef Zoepf. We checken dit cijfer van ruim 2.600.

Waar is het op gebaseerd?

Prisoners of Conscience is een organisatie die via Twitter nieuws over politieke gevangenen naar buiten brengt. Op 16 september van dit jaar meldde de organisatie inderdaad dat het aantal politieke gevangenen in Saoedi-Arabië was gestegen tot 2.613. Onder de gevangenen zitten volgens het bericht „prominente advocaten, rechters, academici, wetenschappers en journalisten”. Meer bijzonderheden bood het bericht echter niet. Over Prisoners of Conscience, waarvan het Twitteradres sinds oktober 2017 geregistreerd staat, is verder online weinig te vinden, vermoedelijk omdat de auteurs voor hun eigen veiligheid vrezen.

En, klopt het?

Het cijfer lijkt op het eerste gezicht aan de hoge kant. De laatste paar jaar zijn er weliswaar herhaaldelijk tientallen mensen opgepakt, maar zo’n hoog cijfer is niet eerder genoemd. Saoedi-Arabië zelf is gewoonlijk niet scheutig met informatie over zijn politieke gevangenen, die het vaak afdoet als buitenlandse agenten of terroristische elementen. Het was echter de machtige kroonprins Mohammed bin Salman in eigen persoon die op 5 oktober, kort na Khashoggi’s verdwijning in Istanbul, enig licht op de zaak wierp. In een interview met persbureau Bloomberg antwoordde hij op de vraag hoeveel politieke gevangenen zijn land herbergt: „Ongeveer vijftienhonderd.” Volgens hem ging het niet om verdedigers van het vrije woord, maar om terroristische en extremistische elementen die de laatste drie jaar waren opgepakt. Niet meegeteld was dus een onbekend aantal dissidenten dat al langer vastzit.

Vaststaat dat na het aantreden anderhalf jaar geleden van de kroonprins, de feitelijke machthebber van het moment, het aantal arrestaties snel is toegenomen. Een woordvoerder van Amnesty International in Amsterdam, Emile Affolter, zegt dat Amnesty niet over eigen cijfers beschikt. „Het is ook moeilijker voor ons geworden om aan informatie te komen, omdat de mensen met wie wij contact hadden allemaal zijn gearresteerd, in sommige gevallen zelfs alleen maar omdat ze contact met Amnesty hadden gehad. Sinds de komst van de kroonprins is het zeker flink toegenomen.”

Ook Adam Coogle, die voor Human Rights Watch Saoedi-Arabië volgt, meldt per e-mail dat zijn organisatie „geen idee” heeft hoeveel politieke gevangenen er op het ogenblik zijn. Human Rights Watch volgt de Twitterberichten van Prisoners of Conscience op de voet. Vaak kloppen hun berichten, is Coogles ervaring. Maar wie er achter deze organisatie zit, weet ook hij niet. Al sinds 2013, stelt Coogle, „is het aantal mensenrechtenactivisten en politieke dissidenten dat gearresteerd is en na een proces een lange gevangenisstraf kreeg opgelegd scherp gestegen”.

Conclusie

Hoewel vaststaat dat er de laatste jaren, vooral sinds het aantreden van kroonprins Mohammed bin Salman, veel meer critici van het regime gevangen zijn gezet, is niet vast te stellen of het cijfer van ruim 2.600 van Prisoners of Conscience klopt. Uitgesloten is dat niet, maar ook gerenommeerde organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch kunnen het niet bevestigen. We beoordelen de stelling daarom als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt