Mangroves kunnen de oceaan niet zomaar oversteken

Biologie Mangroven hebben het moeilijk door kap en zeespiegelstijging. Een nieuw model laat zien hoe hun zaad zich verspreidt.

Mangrove: (sub)tropisch kustbos
Mangrove: (sub)tropisch kustbos Foto iStock

Zaden, vruchten en kiemplantjes van mangroves verplaatsen zich via oceaanstromingen. Daardoor zijn mangrovebossen van verschillende continenten met elkaar verbonden. Genetisch gezien was daar al bewijs voor gevonden, maar onderzoekers van (onder andere) de Vrije Universiteit Brussel hebben nu een computersimulatie van oceaanstromingen gebruikt om te kijken hoever deze planten zich zouden kunnen verspreiden. Daarover schrijven ze deze week in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

Mangrovebossen bestaan uit bomen en struiken die groeien langs tropische en subtropische kusten. Ze komen veel voor bij rivierdelta’s, waar zoet en zout water met elkaar mengen door getijdenwerking. De biodiversiteit is er hoog; vissen gebruiken de wortels als kraamkamers voor hun nageslacht. Ook vormen mangrovebossen een natuurlijke kustbescherming: ze voorkomen dat de kust erodeert. Maar op veel plekken worden mangrovebossen gekapt of dreigen ze te verdrinken door een hogere zeespiegel. De afgelopen vijftig jaar is 30 tot 50 procent verdwenen. Er zijn wel bewijzen gevonden dat de mangroves zich wat meer richting de polen uitbreiden, doordat de winters zachter worden, maar op veel plaatsen is die migratie niet mogelijk door menselijke bebouwing.

Zaden, vruchten en kiemplantjes van mangroves kunnen zich door water laten meevoeren om zich elders te vestigen. Soms dobberen ze dagen tot maanden in zee voordat ze een plek vinden om wortel te schieten. Ze verspreiden zich vooral via kustgebieden, maar steken ook oceanen over, blijkt uit de simulatie van de onderzoekers. Hun oceaanmodel bevat informatie over getijden, golfstromen en wervelingen. Op plekken waar mangroves voorkomen, lieten de onderzoekers zaden, vruchten en kiemplantjes in het model los, en keken ze waar die terechtkwamen.

De zaden blijken de Grote Oceaan niet in één keer over te steken, maar een soort tussenstop te maken op eilandgroepen zoals de Galapagos, Polynesië en Micronesië. Ook zien de onderzoekers natuurlijke barrières in hun model. Zo blijven de populaties van Oost en West-Afrika van elkaar gescheiden door de Agulhasstroom, die voorkomt dat zaden van Oost naar West stromen. Verder blijkt de Atlantische Oceaan een onoverkomelijke barrière. Het model geeft inzicht in mogelijke nieuwe verspreidingsgebieden van mangroves, ook met het oog op klimaatverandering.

    • Anne Martens