Waarom worden hulpverleners met vuurwerk bekogeld?

Hulpverleners Elk jaar worden tijdens de jaarwisseling tientallen hulpverleners belaagd. De reden is niet altijd duidelijk. „We moeten ons afvragen wat die onrust veroorzaakt.”

De mobiele eenheid voert in de vroege maandagochtend een charge uit in de Groningse wijk Paddepoel. Foto ANP / GINOPRESS
De mobiele eenheid voert in de vroege maandagochtend een charge uit in de Groningse wijk Paddepoel. Foto ANP / GINOPRESS

Zowel in Utrecht als in Groningen werden afgelopen weekend hulpverleners met vuurwerk bekogeld. In Paddepoel, Groningen, werd een bierflesje naar een brandweerwagen gegooid, de ramen van een politieauto werden ingeslagen. Premier Rutte reageerde op de incidenten in De Telegraaf: „Hulpverleners verdienen ons applaus. Ik vind het onacceptabel dat sommige idioten ervoor zorgen dat ze hun werk niet in veiligheid kunnen doen.”

Elk jaar worden tijdens de jaarwisseling tientallen hulpverleners belaagd. Maar waarom?

„Dat vind ik een heel moeilijke vraag”, zegt Carsten de Dreu, hoogleraar Sociale en Organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden. „Ik ken geen systematisch onderzoek hiernaar.”

Leo Bisschop, oprichter van de Handhavingsacademie Nederland, geeft communicatiecursussen aan handhavers en traint hen onder meer op dit soort situaties. Uit de verhalen die hij in het twintigjarig bestaan van zijn academie hoorde van handhavers, heeft hij wel zo zijn conclusies getrokken. „Als je vriendin bloedend op straat ligt, kan je het idee krijgen dat het allemaal niet snel genoeg gaat”, zegt hij. „Hulpverleners zeggen dat ze vaak te horen krijgen dat het sneller moet, terwijl zij zorgvuldige procedures volgen. Doordat ze zich concentreren op het slachtoffer en niet op dit soort eisen ingaan, voelen omstanders zich vaak genegeerd. Daar komt dan boosheid uit voort.”

Maar ook Bisschop pleit voor meer onderzoek naar de reden achter dit soort incidenten. „Agressief gedrag is een uiting van innerlijke onrust. We moeten ons afvragen wat die onrust veroorzaakt. Eigenlijk moeten we de daders van dit soort geweld beter onderzoeken.”

De psychische ontwikkeling van een persoon speelt mee, zegt Bisschop, maar ook overprikkeling door feesten en vuurwerk. „Ook drank en drugs zorgen ervoor dat je remmingen minder worden, waardoor je sneller sociaal onacceptabel gedrag gaat vertonen.”

Individualiteit verliezen

Hulpverleners worden vaak aangevallen door groepen, zegt Carsten de Dreu. „Dat gebeurt vaker als er is gedronken en als het donker is, want dan word je minder snel herkend. Het zijn factoren waardoor mensen hun individualiteit verliezen. Dat noemen we deïndividuatie. Ze realiseren zich dan niet goed wat ze doen, maar gaan op in het gedrag van de groep om erbij te horen. Het is vergelijkbaar met het gedrag van voetbalhooligans.”

De jaarwisseling geeft hier volgens De Dreu nog een extra lading aan. „Oud en Nieuw is bij uitstek een feest waar kattenkwaad bij hoort”, zegt hij. „Dat helpt niet om de rust te bewaren. Het hoort er een beetje bij om rotzooi te trappen: een fikkie steken, lekker losgaan. Bij andere feesten hangt een heel andere sfeer.”

Verantwoordelijkheid

Toch begint de agressie niet altijd bij de omstanders. Ook de hulpverleners zelf gaan soms in de fout, zegt Leo Bisschop. „Ik hoor ze tijdens de training soms best onhandige opmerkingen maken. Ze hebben het bijvoorbeeld over ‘kutmarokkanen’. Ik kan me best voorstellen dat als je tegen een groep jongeren roept dat ze moeten oprotten omdat ze van Marokkaanse afkomst lijken te zijn, dat agressie oproept.”

Bisschop traint handhavers om beter te communiceren. Hij geeft hun inzicht in hoe hun eigen gedrag escalerend kan werken. „Ik vind dat ze de verantwoordelijkheid hebben om zich hierin te verdiepen. Als iets niet werkt, vallen ze vaak terug op autoriteit. Maar je moet gedrag kunnen begrijpen en de-escaleren.”

    • Sarah Abdel-Aal