Vrolijke treurmuziek (en het gelijk van Monty Python)

Uitvaartmuziek 2018 Stephen Hawking, de Britse natuurkundige die dit jaar overleed, leverde postuum de wetenschappelijke onderbouwing van Monty Pythons lied ‘Always Look On The Bright Side Of Life’. Meer dit jaar overleden beroemdheden droegen bij aan internationale uitvaartmuziek.

Britten hebben een sterk gevoel voor duistere, om niet te zeggen morbide humor. Vandaar waarschijnlijk dat de laatste jaren het lied ‘Always Look On the Bright Side Of Life’ uit de Monty Python-film ‘Life of Brian’ uit 1978 uitgegroeid is tot een van de populairste liedjes tijdens Britse uitvaarten. Python-lid Eric Idle zingt het hangend aan het kruis, in de film die een satire op het leven van Jezus is, om zijn medegekruisigden op te beuren.

Met zinnen als Life’s a piece of shit/ When you look at it – het leven is welbeschouwd waardeloos – en You come from nothing, you’re going back to nothing/ What have you lost? Nothing!, is het niet bepaald een troostrijk lied voor zoiets treurigs als een uitvaart.

Maar door de tegendraadse humor, en de onverbiddelijke waarheid van zinnen als Life is quite absurd/ And death’s the final word en de aansporing er ook bij de grootste ellende toch wat van te maken, is de populariteit wel begrijpelijk.

Toch verbaasde het ook tekstschrijver en componist van het lied zelf. Eric Idle (75) schrijft erover in zijn in oktober verschenen ‘autobeetjegrafie’, die niet toevallig de titel Always Look On The Bright Side Of Life meekreeg. Hij had niet verwacht dat zijn ironische liedje bijvoorbeeld de klassieker ‘My Way’ van Sinatra, waarin de balans van een leven wordt opgemaakt, van de troon zou stoten als populairste Britse uitvaarthit.

Troost- en treurmuziek verandert met de tijd mee. Naarmate geloof in het hiernamaals en God afnemen, rukt pop op als muziek om onze doden mee te herdenken, hoewel het religieuze ‘Ave Maria’ in Nederland nog veel gedraaid wordt. Toch: steeds meer muziek die oorspronkelijk niet als uitvaartmuziek bedoeld is, krijgt die functie nu wel.

Daarom is het gepast om even stil te staan bij enkele dit jaar overleden wereldburgers, die, al of niet bewust, een dimensie hebben toegevoegd aan het internationale uitvaartmuziekrepertoire.

Wetenschappelijk fundament

Laten we beginnen met de Britse natuurkundige Stephen Hawking, die 14 maart 2018 overleed. Na zijn dood verscheen zijn boek De antwoorden op de grote vragen (uitgeverij Spectrum 2018) waarin de wetenschapper essentiële kwesties aanroert die rond de dood spelen, zoals: is er een hiernamaals? Bestaat God?

Lees hier de necrologie van Stephen Hawking: Flonkerende geest in roerloos lichaam

Hawking legt in zijn nagelaten werk nog eens uit dat het heelal (en dus ook wij, en ook een kopje koffie) volgens hem uit het niets ontstaan is. En, schrijft hij : „Ieder van ons staat het vrij te geloven wat hij of zij wil en naar mijn mening is de eenvoudigste verklaring dat er geen god is. Niemand heeft het heelal geschapen en niemand bepaalt ons lot. Dat leidt me tot een diepgaand inzicht: er is dan vermoedelijk ook geen hemel en hiernamaals. […] Ik denk dat we na onze dood terugkeren tot stof.”

Het is alsof je Eric Idle hoort zingen You come from nothing….

Hawking vervolgt: „In één opzicht leven we echter door, door onze invloed en in onze genen die we aan onze kinderen doorgeven. We hebben dit ene leven om het grootse ontwerp van het universum te waarderen en ik ben daar bijzonder dankbaar voor.”

Daarin klinkt toch een soort dankbaar ‘bekijk het van de zonnige kant’ door. De dimensie die Hawking aan de uitvaartmuziek toevoegt is, dat hij wat gezongen wordt in ‘Always Look On the Bright Side Of Life’ een wetenschappelijk fundament geeft.

Dan is er de Franse zangeres France Gall, die 7 januari 2018 overleed. Haar ongewilde bijdrage aan de uitvaartmuziek is dat zonder haar het lied ‘My Way’ niet had bestaan.

France Gall had in 1965 als 17-jarige, beginnende popster een relatie met de eveneens succesvolle Franse popster Claude François (25). Toen won Gall met het liedje ‘Poupée de cire, poupée de son’ (geschreven door Serge Gainsbourg) onverwacht het Eurovisiesongfestival in dat jaar.

Tijdens de televisieuitzending, direct nadat de uitslag bekend was gemaakt, belde François zijn geliefde. Niet om haar te feliciteren, maar om het uit te maken. Je hebt het festival gewonnen, mij ben je kwijt, zei de jaloerse geliefde. Hij kon niet verkroppen dat Gall internationaal was doorgebroken.

Gall moest daarna op tv haar winnende liedje nog eens zingen, in tranen. Niet van geluk, maar van verdriet, vertelde ze in 2015 nog aan de Franse zender TV5Monde.

Lees hier de necrologie van France Gall: Van naief yé-yé boegbeeld tot Frans chanson-antwoord op disco

Enfin, de twee geliefden legden het bij, maar in 1967 had Gall er genoeg van. De liefde was over. Toen kwam bij François een Franse componist langs, Jacques Rivaux, met een lied dat niemand hebben wilde. François wilde de muziek wel, maar zelf de tekst erbij maken. Met een vriend schreef hij toen een bittere tekst over een geliefde die niets meer van hem hebben moet – zoals gebruikelijk draait ze mij de rug toe, zong François klagelijk in ‘Comme d’habitude’. Over France Gall.

Het lied werd een hitje in Frankrijk, en werd gehoord door de Canadese zanger en tekstdichter Paul Anka. Toevallig had Frank Sinatra hem net om een nieuw lied gevraagd voor, dacht hij toen, diens laatste plaat. Sinatra wou stoppen met zingen rond 1968. Anka maakte een einde carrièrelied (And now, the end is near/ And I face the final curtain) van het lied over France Gall. ‘My Way’ was geboren en zou tot internationale uitvaarthit uitgroeien.

Muzieklijsten

De carrière van Aretha Franklin, de koningin van de soul, die 16 augustus overleed, begon op een uitvaart. Haar dominee-vader, had haar al van jongsaf in zijn kerk laten zingen. Maar pas toen ze huisvriendin en gospelzangeres Clara Ward tijdens een uitvaart hoorde zingen, besloot ze ook zangeres te worden. Franklins religieuze lied ‘Amazing Grace’ wordt in Nederland bij begrafenissen nog regelmatig gedraaid.

Lees hier de necrologie van Aretha Franklin: Voor altijd de absolute koningin van de soul

Meer dit jaar overleden musici leven voort op Nederlandse uitvaarten. Zo klinken daar nog regelmatig nummers van Charles Aznavour (overleden op 1 oktober) – volgens tv-presentator Matthijs van Nieuwkerk ‘de beste zanger die ooit geleefd heeft’. En nummers van dj Avicii (Tom Bergling, overleden op 20 april) en gospelzanger Edwin Hawkins (overleden op 15 januari) staan op de uitvaartmuziektiplijst van uitvaartorganisatie Yarden.

Het is als de Top 2000 die de Nederlandse radio ieder najaar samenstelt met behulp van het publiek met uitvaartmuziek: er zijn stijgers en dalers en veranderingen. Naast nummers als ‘My Way’ is ook Nederlandstalige muziek populair. De populariteit van Mieke Telkamps ‘Waarheen, waarvoor’ neemt wel af, aldus uitvaartorganisatie Monuta deze zomer.

‘Always Look On The Bright Side Of Life’ komt op muzieklijsten van Nederlandse uitvaartorganisaties niet voor, maar krijgt een herkansing. Eric Idle heeft het nummer onlangs aangepast, in de Late Late Show van James Corden. Er is zoveel slecht nieuws in de wereld, dat Corden een opkikker nodig had.

Daarom vroeg hij Idle ‘Always Look On The Bright Side’ te komen zingen. Maar tijdens het lied, dat ze samen wilde zingen, meldde de telefoon steeds nieuw slecht nieuws. Trump. Brexit. Klimaatverandering. Waarop Idle de tekst op de bestaande Bright Side-melodie aanpaste: We are probably all going to die. We are definitely all going to die.