In het Midden-Oosten moeten ze weer zaken doen met Assad

Syrië De Amerikanen trekken zich terug en Assad is weer oppermachtig in Syrië. Arabische landen accepteren die realiteit. De Koerden vragen hem nu zelfs om hulp.

Op tweede kerstdag waren nog Amerikaanse voertuigen te zien in de omgeving van de noord-Syrische stad Manbij. De Koerdische strijders van YPG kwamen daar in een moeilijke positie door de terugtrekking van de Amerikanen. Delil souleiman / AFP
Op tweede kerstdag waren nog Amerikaanse voertuigen te zien in de omgeving van de noord-Syrische stad Manbij. De Koerdische strijders van YPG kwamen daar in een moeilijke positie door de terugtrekking van de Amerikanen. Delil souleiman / AFP

Het was via Twitter dat de YPG, de Syrisch-Koerdische rebellen, het Syrische regeringsleger vrijdag verzocht om „de gebieden in te nemen waaruit wij ons hebben teruggetrokken, in het bijzonder Manbij, en om deze gebieden te beschermen tegen een Turkse invasie.” Het duurde niet lang of Damascus en bondgenoot Moskou hadden bevestigd dat Syrische regeringstroepen inderdaad het strategische stadje Manbij waren binnengetrokken en daar voor het eerst sinds 2012 opnieuw de officiële Syrische vlag hadden gehesen.

Dat was niet helemaal waar – volgens het Amerikaanse leger was er helemaal niets gebeurd in Manbij, en de vlag bleek achteraf in Arima te wapperen, 25 kilometer ten westen van Manbij. Daar blijven de Syrische regeringstroepen voorlopig ook, aldus YPG-woordvoerder Nuri Mahmoud zaterdag.

Kiezen tussen twee vijanden

Lees ook deze column van Carolien Roelants: Assad blijft, en de Arabische landen zien hem weer zitten

De Manbij-affaire is het laatste onverhoopte – maar niet geheel onverwachte – gevolg van president Trumps beslissing om de Amerikaanse troepen terug te trekken uit Noordoost-Syrië. Daarmee maakte hij niet alleen een abrupt einde aan de succesvolle samenwerking met de Syrische Koerden in de strijd tegen IS. Trump gaf ook groen licht aan de vijand van de Koerdische rebellen, Turkije, om naar believen te handelen in Noord-Syrië. „It’s all yours. We’re done”, zei Trump in een telefoongesprek met de Turkse president Erdogan volgens CNN op basis van gelekte notulen. Ironisch genoeg is het precies dat telefoontje dat het Syrische regeringsleger in de mogelijkheid heeft gesteld om in het vacuüm te springen dat door het nakende Amerikaans vertrek ontstaat. Toen Trump belde, stond Erdogan op het punt een offensief te lanceren tegen de YPG in Manbij. Turkije beschouwt de YPG als een terroristische beweging omwille van zijn associatie met de Turks-Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Maar de mogelijkheid van een gewapend treffen tussen Turkse en Amerikaanse soldaten, beide Navo-landen, was lastig. Als de Amerikanen toch gaan vertrekken, lijkt Erdogan te hebben gedacht, dan kunnen we beter nog even wachten.

De Koerden, die inmiddels het Amerikaanse verraad hadden verteerd, maakten van de pauze gebruik om een deal te sluiten met hun andere vijand, het Syrische regime. De Koerden kwamen in 2011 in opstand tegen Assad, maar hebben met zijn regime gemeen geen Turkse troepen op Syrisch grondgebied te willen.

De onderhandelingen met Damascus waren vorige zomer begonnen, nadat Trump in april al had aangegeven zich te willen terugtrekken. Ze waren op niets uitgedraaid, wellicht omdat president Assad te weinig toegevingen wilde doen over het behoud van een stuk Koerdische autonomie. Toen onderhandelden de Koerden nog vanuit een relatieve sterktepositie: ze hadden de steun van de VS. Nu doen zij dat om het vege lijf te redden: het enige alternatief voor een deal met Damascus is zich terugtrekken naar PKK-gebied in de bergen van Noord-Irak.

Overwinnaar Assad

Wat betekent dit alles voor het verloop van de Syrische oorlog? Dat Assad als overwinnaar uit de oorlog komt – dankzij de steun van Rusland en Iran – is al lang duidelijk. Vorige week werd dat nog in de verf gezet door het nieuws dat de Verenigde Arabische Emiraten – ooit een belangrijk financier van de rebellen tegen Assad – zijn ambassade in Damascus heeft heropend. Er zouden geheime besprekingen zijn met Saoedi-Arabië over het herstellen van de betrekkingen.

Er wordt gefluisterd dat Syrië straks opnieuw wordt toegelaten tot de Arabische Liga, waar het in 2011 uit werd gegooid omwille van het agressieve optreden tegen anti-regeringsbetogers. Westerse landen zijn nog niet zover dat zij de betrekkingen herstellen, maar leggen zich neer bij de nieuwe realiteit. Veel westerse diplomaten zijn het voorbije jaar in alle stilte van Istanbul naar Beiroet verhuisd, waar het makkelijker contacten leggen is met de Syrische regering. Om contacten met de Syrische rebellen in Turkije geeft niemand meer.

Rusland aan zet

Het status quo voorafgaand aan Trumps besluit was ook allesbehalve rooskleurig. Syrië was de facto opgedeeld in drie invloedzones: een Turkse, een Amerikaanse en een Russisch-Iraanse in regeringsgebied. Die impasse was op termijn niet houdbaar. Met het vertrek van Amerika is nu meer dan ooit Rusland aan zet. Door zijn speciale relatie met zowel Erdogan als Assad kan alleen Poetin een soort van vergelijk afdwingen waarmee alle spelers in het Syrisch conflict kunnen leven. „Voor Turkije wil dat zeggen een grens met Syrië die niet gecontroleerd wordt door zijn aartsvijand, de YPG en PKK”, schrijft Joost Hilterman van de International Crisis Group. „Voor Assad: een Syrië zonder Turkse troepen en een terugkeer van het veiligheidsapparaat in alle delen van het land, ook het Koerdische noorden. Met de YPG kan [Assad] leven maar dan wel gereduceerd tot een ontwapende, inschikkelijke, en nuttige bondgenoot tegen Ankara.”