Kandelaar met verhaal

Illustratie Roland Blokhuizen
Illustratie Roland Blokhuizen

De nieuwbouw van het Joods Museum in Berlijn is ontworpen door de Amerikaanse architect Daniel Libeskind. Een grijs gebouw in zigzagvorm, met scherpe hoeken en kleine driehoekige ramen. Het is sober ingericht en het museum zelf is ook onderdeel van de presentatie. Lange gangen, halfduistere trappen en hellingen. Enkele lege ruimten die het onzichtbare zichtbaar moeten maken: de afwezigheid van de vele Joden die zijn weggevoerd en vermoord. Beklemmend, dat is het minste wat je ervan kunt zeggen.

In vitrines staan objecten die met de Shoah verbonden zijn. Zoals een menora, een zevenarmige kandelaar en belangrijk symbool in het Jodendom. De kandelaar heeft zijn eigen verhaal. Een Shoah-overlever die aan het eind van de oorlog naar Berlijn terugkeerde ging op zoek naar zijn ouders, maar hij vond niemand in zijn ouderlijk huis. Een buurvrouw vertelde hem dat zijn vader en moeder door de nazi’s waren weggevoerd, maar dat zijn moeder de kandelaar aan haar had gegeven. De buurvrouw had tijdens de bombardementen op Berlijn kaarsen in de menora gebrand en ze was er vast van overtuigd dat ze daardoor de oorlog had overleefd. Ze gaf de kandelaar aan de teruggekeerde zoon en na een paar omwegen belandde die in het museum.

Ook staat er een eenvoudige Singer-naaimachine. Hij was ooit van de Joodse kleermaker Paul Gutermann, die in Berlijn zijn atelier had. In 1938 werd hij wegens zijn Poolse nationaliteit het land uitgezet. Zijn vrouw Emilia en dochter Regina zetten het bedrijf voort, tot ze moesten onderduiken. Ze overleefden de oorlog, Paul Gutermann werd in Auschwitz vermoord.

De Singer in de vitrine was bewaard door een van de gezellen die in het atelier werkten. Na de oorlog gaf hij de machine weer aan de familie.

Zo staan er meer dingen in dit museum die toevallig bewaard zijn gebleven. Een schetsboekje. Een opgevouwen handdoek die een moeder aan haar zoon had meegegeven toen die naar Engeland kon ontkomen. Een doosje met brieven en documenten dat door een familie in bewaring was gegeven voordat ze werd gedeporteerd. Een handtas, een borstel gemaakt in de werkplaats van een Auschwitz-slachtoffer.

De eigenaren waren niet in staat ze op te halen.

Voorwerpen die voor altijd kwijt zijn. Ook een manier om het onzichtbare zichtbaar te maken.

Ook iets kwijt of teruggevonden? Stuur een mail aan kwijt@nrc.nl.
    • Warna Oosterbaan