Opinie

    • Paul Steenhuis

IJzerenheinige Marcel van Roosmalen wil ‘De slimste mens’ toch winnen

Zap In de hitquiz trok columnist Marcel van Roosmalen donderdagavond de aandacht door zijn sombere gezichtsuitdrukking en plotseling fanatisme. Ook verdient Philip Freriks eerherstel.

Marcel van Roosmalen in de tv-quiz De slimste mens (KRO-NCRV)
Marcel van Roosmalen in de tv-quiz De slimste mens (KRO-NCRV)

Vooral vanwege de stalen gezichtsuitdrukking van Marcel van Roosmalen, schrijver en columnist, gisteravond blijven hangen in de uitzending van De slimste mens, de algemene kennisquiz met presentator Philip Freriks. Omdat tv, zeker quiz- en praatprogramma’s waarbij je mensen vol in het gezicht kijkt, een emotiemachine is, is iemand die voortdurend geen emotie probeert te tonen opvallend. En komisch ook – droogkomisch. Deadpan, noemen ze die gezichtsuitdrukking in Amerika; het was het handelsmerk van filmkomiek Buster Keaton.

Je gaat zitten kijken, houdt hij het vol, geen emoties tonen? Van Roosmalen, zo blijkt althans uit zijn columns, is een nuchtere, relativerende no-nonsense man, met een bars gevoel voor humor. Soms kon er een lachje af, bijvoorbeeld als jurylid Maarten van Rossem iets grappigs zei. Maar Van Roosmalen bleef in zijn rol, al was hij verbaasd toen hij ‘de slimste mens’ bleek (in de herhaling van de uitzending van woensdag, waarin hij VVD-er Ed Nijpels en passant voor ‘halve gare’ uitmaakte.)

Pas in de aflevering van donderdag, in de laatste minuut van de quizfinale, waarin hij tegen theatermaakster Marjolijn van Heemstra moest strijden, viel zijn masker af. Van Roosmalen werd ineens zichtbaar zenuwachtig. Hij kreeg een vraag over Porgy and Bess-componist George Gershwin, van wie hij „fokking” nog nooit gehoord had. Was het misschien een Amerikaan? Winnende punt. Ineens bleek de ijzerenheinige Van Roosmalen een emotionele man, die het spelletje winnen wilde!

We blijven nog even bij De slimste mens, omdat ik iets recht wil zetten. Zes jaar geleden, toen de quiz in Nederland met Freriks net begon, schreef ik een wat venijnige kritiek op het in mijn ogen nogal puberaal seksistische gedrag van de presentator. „De tv-quiz De slimste mens […] haalt het slechtste naar boven in presentator Philip Freriks”, schreef ik, „Hij gedraagt zich als een oudere oom op een feestje, die de ene vette seksuele toespeling na de ander maakt.”

Grappen over honderden liters verspild walvissen sperma werden uitgemolken, en als een vrouwelijk panellid iets terug zei, stond Freriks met de mond vol tanden. Misschien waren het beginnerszenuwen van de quizmaster, misschien was het ook de invloed van het Vlaamse origineel van de quiz, die lijkt te drijven op misplaatste seksistische flauwiteiten.

Freriks is niet langer de oude vieze oom bij De slimste mens. Hij is met jurylid Maarten van Rossem inmiddels eerder een grappig koppel, à la Statler en Waldorf uit de Muppetshow: twee ouwe mopperkonten die zich verbazen en vrolijk maken over wie er allemaal langs komen bij hen.

De Vlaamse Slimste mens kwam later op de avond ook nog even voorbij in Dat zijn geen grappen!, een documentaire van PowNed over de grenzen aan de humor. En de mogelijke politiek correcte verdrukking waaraan humor in Nederland volgens de makers te lijden zou hebben. Schrijver Herman Brusselmans mocht zijn beklag doen dat hij als jurylid van de Vlaamse Slimste mens niet meer grappen kon maken als ‘ik zou de oudste vrouw van Vlaanderen graag vermoorden door verkrachting’.

De docu was een stoet sprekers (mannen) uit cabaret (Youp, Howard Komproe) en media, die recente taboes (Zwarte Piet, transgender, islam/Theo van Gogh) bespraken. Door uitspraken van onder meer Johan Derksen en Geen Stijl-hoofdredactielid Bart Nijman sprak er vooral een nostalgie uit naar de tijd dat Zwarte Piet nog gewoon zwart was, of je zonder problemen ‘neger’ mocht zeggen.

Paul Steenhuis vervangt deze week Arjen Fortuin.

    • Paul Steenhuis