Heb de nederlaag lief

Er waren lijstjes voor de verkiezing van de beste schaakman en schaakvrouw van het jaar, de beste partij, de mooiste combinatie en het beste eindspel. Het was goed om te zien dat veel van de genomineerde partijen hier al getoond waren.

Het fenomeen van het jaar was ongetwijfeld AlphaZero, het computerprogramma dat zichzelf niet alleen schaken leerde, maar ook go en shogi, het Japanse schaak. AlphaZero won overtuigend van Stockfish, het programma dat vroeger het sterkst was. De tijd dat schaakprogramma’s hun kracht bewezen door van mensen te winnen is voorbij, een gepasseerd station.

In The New York Times stond deze week een artikel van de wiskundige Steven Strogatz waarin die opperde dat AlphaZero waarschijnlijk belangrijke schaakprincipes kende die voor mensen ondoorgrondelijk waren. Strogatz zag een toekomst voor zich met een opvolger van AlphaZero die hij AlphaInfinity noemde, waarin het op alle gebieden zo zou zijn. De mens zou dan aan de voeten van het orakel zitten en luisteren. Met de wetenschap zou de mens zijn eigen rol gereduceerd hebben tot die van een onmondige toeschouwer. Het zou een comfortabel leven zijn zonder ziektes en met grote welvaart, want AlphaInfinity zou goed voor ons zorgen.

Voor wie griezelt, biedt Strogatz de troost dat de mens in zijn eerste 300.000 jaar ook niet veel wist en dat de mens van straks nog steeds dierbare herinneringen zal hebben aan het korte interval van een paar duizend jaar waarin het menselijk vernuft er toe deed.

Op de shortlist van de mooiste combinaties van 2018 op de website van ChessBase was er een die ik nog niet eerder had gezien. Het begint met de stelling van het eerste diagram, maar wat er aan vooraf gaat is ook spannend.

Voor het nieuwe jaar wens ik u mooie overwinningen en als het wat minder gaat, zijn er de regels van de dichter J.C. van Schagen (1891-1985): „Zoo is de nederlaag mij lief, wijl slechts verliezend ik mijn uitersten kan kennen.”

Le Quang Liem - Paulo Bersamina, Asian Continental 2018

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. d3 Pf6 5. h3 h6 6. Pbd2 a6 7. c3 d6 8. Lb3 Le6 9. Lc2 La7 10. Pf1 d5 11. exd5 Pxd5 12. Pg3 Dd7 13. 0-0 0-0-0 14. Te1 Pf4 15. Lxf4 exf4 16. Ph5 Lxh3 Een correct schijnoffer, want 17. gxh3 Dxh3 18. Pxf4 Dg3+ is gunstig voor zwart. 17. Pxf4 Lg4 18. d4 Dd6 19. Pd3 f6 20. Te4 h5 21. De2 Lf5 22. Te3 Lg4 23. Te4 Lf5 24. Te3 Lg4 25. Df1 Le had bijna 300 ratingpunten meer dan zijn tegenstander, dus hij ontwijkt zetherhaling. 25…Pe7 26. Pd2 c6 27. Pc4 Dc7 28. Pc5 Pd5 29. Te4 Kb8 30. Tae1 Ka8 31. Pe3 Pf4 32. Dc4 Lb8 33. Pf1 Hier was 33. Pxa6 sterk, want na 33…Pe2+ of 33…Ph3+ kan wit met 34. Kf1 ontsnappen. 33…h4 34. Te7 Ook hier was 34. Pxa6 goed, maar wit dacht ongetwijfeld dat hij na zijn laatste zet gewonnen stond.

Zie diagram

34…h3 Een pijnlijke verrassing. Niet wit, maar zwart wint. 35. Txc7 Of 35. g3 h2+ 36. Pxh2 Txh2 37. Kxh2 Th8+ 38. Kg1 Lf3 en mat. 35…hxg2 36. Ph2 Lf3 Wit gaf op. Er dreigt 37…Ph3 mat en na 37. Lf5 Lxc7 (dreigt 38…Pe2+ en 39…Lxh2 mat) 38. Te5 Lxe5 39. dxe5 Td1+ gaat wit ook mat.

    • Hans Ree