Erven dagen Stedelijk Museum voor de rechter

Roofkunst De erven Lewenstein willen een schilderij van Kandinsky terug, maar de Restitutiecommissie wees hun verzoek van de hand. Nu dagen ze zowel de Gemeente Amsterdam als het Stedelijk Museum voor de rechter.

Wassily KandinskyBild mit Häusern, 1909.
Wassily KandinskyBild mit Häusern, 1909. Foto collectie Stedelijk Museum Amsterdam

De erfgenamen van de familie Lewenstein hebben de Gemeente Amsterdam en het Stedelijk Museum gedagvaard voor de rechtbank Amsterdam en de teruggave van het schilderij Bild mit Häusern (1909) van de Russische kunstenaar Wassily Kandinsky gevorderd. Dit maakte Gert Jan van den Bergh, advocaat van de eisers, donderdag in een persbericht bekend.

Het verzoek van de erven om teruggave van de Kandinsky bij de Restitutiecommissie werd 22 oktober afgewezen. De commissie oordeelde dat de familie zelf tot verkoop van het schilderij – dat in 1940 werd geveild en door de gemeente Amsterdam voor 176 gulden werd gekocht – was overgegaan, door hun verslechterde financiële omstandigheden. Er was dus geen sprake van roof of confiscatie, aldus de Restitutiecommissie. Het belang van Kandinsky’s schilderij voor het Stedelijk Museum woog daarbij zwaar mee in het besluit.

Lees ook: ‘Erven willen advies Kandinsky uit Stedelijk ongedaan maken

De erven Lewenstein leggen zich niet bij de uitspraak neer. In het persbericht staat: „Volgens de bestaande regels moeten verkopen vanaf 10 mei 1940 worden beschouwd als gedwongen verkoop, tenzij nadrukkelijk anders blijkt. Daarvan was in de besproken casus geen sprake. Het werk had derhalve moeten worden gerestitueerd, punt uit. We vragen nu de rechtbank in Amsterdam het schilderij aan de erven Lewenstein terug te geven en het oordeel van de Restitutiecommissie te vernietigen.”

De stap naar de rechtbank is geen echt verrassing. In een opinieartikel in NRC op 14 december schreef Van den Bergh al: ‘De erven Lewenstein vragen binnenkort bij de gewone rechter vernietiging van het in oktober gewezen bindend advies.’

Tendentieus

In het persbericht laat hij weten dat het met deze stap tot een heroverweging komt: „Als blijkt dat de commissie haar werk niet goed heeft gedaan, kan de rechtbank oordelen dat het schilderij alsnog moet worden teruggegeven of dat de commissie de kwestie nogmaals moet beoordelen.”

In de internationale pers kreeg het besluit van de Restitutiecommissie aandacht, waarbij vooral het stuk in de Süddeutsche Zeitung opvallend was. Deze krant schreef op 5 november dat de argumentatie van de commissie „dermate tendentieus is, dat de geloofwaardigheid van de commissie als onafhankelijk orgaan is beschadigd”.

Op 16 januari wordt de bodemprocedure aangebracht bij de rechtbank Amsterdam en krijgen gedaagden een termijn voor de Conclusie van Antwoord. Van den Bergh verwacht dat het dan nog tenminste een half jaar zal duren voordat er een mondelinge behandeling zal plaatsvinden.