Opinie

Wie weet ontstaat er een nieuw kerstritueel

Clarice Gargard

Gezellige feestdagen. Boze burgers die de Allerhande-redactie uitschelden voor ‘quinoakauwende deugtrutten’, omdat er minder vleesrecepten in het blad stonden. En bezorgde burgers die klagen dat ze door de zogenaamde ‘islamisering’ Kerst niet meer kunnen vieren zoals Jezus het bedoeld heeft – maar overigens wel met een onchristelijke hoeveelheid cadeaus thuiskomen. En dan heb je nog de mensen die elk jaar duidelijk willen maken dat ze niets hebben met ‘dat commerciële, religieuze festijn’.

Al het gesputter over Kerst ten spijt, voor mij blijven de feestdagen draaien om rituelen. Afgelopen week las ik een artitel in The New Yorker van Amerikaanse schrijver Jess Row. Hij schrijft over de rituelen van zijn gemengde familie die uit alle uithoeken van de wereld komt en daardoor bijna elke feestdag viert. Van het Joodse Nieuwjaar Rosj Hasjana, met klapstuk op tafel, tot aan Bodhi Dag – het moment waarop Boeddha verlicht werd – met bloemen en cake.

Zijn verhaal maakt duidelijk hoezeer mensen rituelen nodig hebben. Vooral in de chaos van een wereld die steeds onvoorspelbaarder dreigt te worden. Rituelen verbinden ons met een groter geheel, zijn troostend en helpen om rustmomenten te vinden. Zoals een anker een schip in zee op zijn plek houdt.

Kerst is voor mij – onder andere vanwege mijn christelijke opvoeding – een van de belangrijkste rituelen. Ik vier Kerst jaarlijks thuis met familie. We dineren met Liberiaanse jollof (de West-Afrikaanse nasi), Hollandse stoofpeertjes en Amerikaanse omgekeerde ananastaart. De avond eindigen we met een afgezaagde kerstfilm als Home Alone.

Maar ik heb ook warme herinneringen aan andere feestdagen. Zoals Pesach, het ‘Joodse Pasen’, waarop men de bevrijding van het volk uit Egypte herdenkt. Dat vier ik met joodse vrienden. Tijdens de viering wordt er – in ieder geval bij ons – niet alleen gegeten en gezongen, maar reciteren we ook religieuze teksten.

„Of het nu privé of openbaar is, religieus of niet, de herhaling van rituelen is een manier om tijd te markeren, om zowel vooruit als achteruit te kijken”, schrijft Row in zijn The New Yorker-stuk.

Als ik achteruit kijk, zie ik hoe tumultueus het afgelopen jaar is geweest. Gele hesjes, blokkeerfriezen en racistisch geweld tijdens de anti-zwartepietdemonstraties. #MeToo, dividendbelasting en het falend kinderpardon.

Als ik vooruit kijk, doe ik dat met argusogen en een glaasje advocaat. Wie weet wat ons nog te wachten staat.

Gelukkig hebben we ook de mogelijkheid om bestaande rituelen te veranderen. Zoals de Allerhande wellicht ook het stijgende aantal vegetariërs en veganisten wil kunnen verblijden. Of zoals sommige Nederlanders besluiten om Kerst te vieren, ook al zijn ze er niet mee opgegroeid.

Acteur Nasrdin Dchar plaatste op Instagram een foto van zichzelf voor een opgetuigde kerstboom. Hij vertelde dat hij als moslim vroeger nooit Kerst vierde, maar dat nu wel deed, omdat het „een het ander niet uit hoeft te sluiten”. Hij kreeg kritiek van sommige geloofsgenoten. Maar naast rituelen in leven houden, moet je soms ook nieuwe voor jezelf en anderen creëren.

Op Tweede Kerstdag organiseren mijn vrienden en ik voor het eerst een samenkomst voor mensen in onze omgeving die zich – om wat voor reden dan ook – eenzaam of ontheemd voelen. We gaan koken en spelletjes spelen. Hopelijk valt mijn omgekeerde ananastaart genoeg in de smaak om onderdeel te worden van een nieuw ritueel.

Clarice Gargard is programmamaker en freelance journalist.