Voedseltekorten dreigen regime van Soedan te nekken

Vier vragen over protestbetogingen Soedan Met harde hand probeert de Soedanese president Bashir zich staande te houden. Maar hij lijkt alleen te redden met hulp uit het buitenland.

Anti-regeringsprotesten in de Soedanese hoofdstad Khartoum.
Anti-regeringsprotesten in de Soedanese hoofdstad Khartoum. Foto Mohamed Nureldin Abdallah/Reuters

Bij protestbetogingen in Soedan tegen het bewind van president Omar al-Bashir, die al 29 jaar aan de macht is, zijn de afgelopen dagen enige tientallen doden gevallen.

  1. Waarom heerst er zoveel onrust in het land?

    De economie van Soedan is de afgelopen maanden ingestort, met als gevolg forse prijsverhogingen van voedsel en grote tekorten. Het water staat de Soedanezen aan de lippen. „Of je nu thuis blijft of de straat op gaat, er valt niet meer te overleven”, zei een wanhopige inwoner van de hoofdstad Khartoum deze week tegen tv-zender Al Jazeera. Buitenshuis schieten soldaten en politie op betogers, binnenshuis is niks meer te eten door de verdrievoudiging van de broodprijs eerder deze maand.

    De economische neergang begon met de afscheiding van Zuid-Soedan in 2011. Soedan was voor ruim de helft van zijn inkomsten afhankelijk van olie. Tweederde van de oliereserves ligt in Zuid-Soedan. Zuid-Soedan beloofde Khartoum te betalen voor de export van zijn olie over Soedans grondgebied, maar door de in 2013 uitgebroken burgeroorlog wordt er amper meer geëxporteerd.

    Soedan probeerde het wegvallen van de olie-inkomsten te compenseren door de export van goud. Veel goud verlaat het land echter illegaal. En dat is de achilleshiel van Bashirs regime: het is zo corrupt dat hervormingen niet meer mogelijk zijn.

  2. Waarom breken de onlusten juist nu uit?

    Dit jaar devalueerde de regering al drie keer het Soedanese pond waardoor er een inflatie is van rond de 70 procent, de hoogste in twintig jaar. Kinderen die vorige week naar school gingen, konden hun bordje bonen met brood niet meer betalen na nieuwe prijsverhogingen. De regering besteedt jaarlijks 1,6 miljard dollar aan de invoer van meel, suiker, rijst, bonen en bakolie en verkoopt die tegen een gesubsidieerde prijs, maar heeft daar nu niet meer de financiële middelen voor. Ook eerder dit jaar demonstreerden Soedanezen tegen prijsverhogingen en onderdrukte de overheid de betogers met harde hand. Hetzelfde scenario voltrekt zich nu weer.

  3. Bestaat er een kans dat president Bashir wordt afgezet?

    De hoop op het vertrek van Bashir is de laatste jaren al een paar keer de kop ingedrukt, omdat het regime te sterk bleek en de oppositie te zwak. Maar dit keer staat de president met de rug tegen de muur. Sinds het vertrek van Zuid-Soedan heeft hij het ene gat met het andere proberen te vullen, of maakte hij nieuwe vrienden in het Midden-Oosten die hem met een forse lening tijdelijk uit de brand hielpen. De betogingen begonnen met leuzen over de economie en inmiddels wordt het aftreden van Bashir geëist en de vorming van een interim-regering.

    Bashir kwam in 1989 op de rug van de radicale Moslimbroeders aan de macht. De scherpe kantjes van zijn religieus ideologische regime zijn er inmiddels af, maar zijn aanhangers hebben de samenleving in al haar vezels aangetast. Vakbonden zijn teruggedrongen, politieke partijen ondermijnd. De huidige oppositie tegen Bashir mist daarom een sterke leiding en begon uit spontane woede.

  4. Zijn er Afrikaanse of Arabische bondgenoten die Bashir te hulp kunnen schieten?

    Bashir heeft altijd soelaas gevonden in de Arabische wereld. Tot twee jaar geleden zat Soedan in het kamp van Iran en Turkije, nu is het een bondgenoot van Saoedi-Arabië. Soedanese soldaten en geallieerde strijdkrachten van de militie Janjaweed (die samen met het regeringsleger rond de eeuwwisseling bloedbaden aanrichtte in de westelijke provincie Darfur) vechten in Jemen aan Saoedische zijde. Saoedi-Arabië betaalde Soedan er grif voor maar het bleek onvoldoende om de economie te redden.

    De conservatieve Arabische regeringen zijn wars van volksrevoluties en hoewel ze weinig liefde hebben voor Bashir willen ze geen radicale verandering in Soedan, want dat kan besmettelijk zijn.

    Binnen Afrika onderhoudt Bashir goede relaties met Ethiopië, dat hij steunt in de controverse met Egypte over de bouw van een grote dam in de Nijl, waardoor mogelijk minder water naar Egypte zal stromen. Met Zuid-Soedan onderhoudt hij goede banden, maar door de burgeroorlog is dat land niet in staat om te helpen.

    • Koert Lindijer