Kun je je dood eten?

Durf te vragen Wekelijks zoekt de redactie wetenschap antwoord op een veelgestelde vraag. Deze week: hoe aten mensen zich dood? Ook een vraag? durftevragen@nrc.nl

Illustratie Fokke Gerritsma

Mr. Creosote, de bizar dikke man in de Monty Python-film The Meaning of Life, kreeg het voor elkaar: hij at totdat hij explodeerde. Ober John Cleese kon nog net wegspringen achter een plantenbak. Tien jaar eerder, in 1973, was er de opzienbarende cultfilm La Grande Bouffe, waarin vier mannen zichzelf dood aten.

Kan dat echt? Kan een kerstdiner je de das omdoen? Normaal gesproken niet, aldus de leerboeken. Het menselijk lichaam kent allerlei mechanismen die voorkomen dat we extreem veel eten. „Het brein ontvangt continu signalen over onze verzadiging”, vertelt Kees de Graaf, hoogleraar sensoriek en eetgedrag aan Wageningen University. „Dat begint al bij de mond. Hoe langer je op iets kauwt, hoe eerder je een vol gevoel krijgt.”

Textuur (‘mondgevoel’) en samenstelling van het voedsel zijn daarbij heel belangrijk, zegt De Graaf. „Probeer maar eens achter elkaar een kilo appels op te eten. Dat gaat je nauwelijks lukken. Op een gegeven moment kun je niet meer slikken. Je krijgt zelfs een kokhalsreflex.”

Met zachter voedsel kun je een stuk verder gaan. Deelnemers aan eetwedstrijden kauwen zo weinig mogelijk en eten razendsnel. Zo kunnen ze in een paar minuten duizenden kilocalorieën wegwerken.

Maar dan komen er al snel ook signalen vanuit de maag. Receptoren in de maagwand registreren de rek, vertelt De Graaf. Dat geldt ook voor de maagportier: de kringspier bij de overgang naar de darm. „Maar er is geen één op één-correlatie tussen maagvulling en verzadigingsgevoel”, zegt de hoogleraar. „Ik heb mezelf weleens, via een slangetje door de neus, laten vollopen met een verdunde oplossing van cake op lichaamstemperatuur. Tot 800 ml had ik dat nauwelijks in de gaten.”

Chemische factoren spelen ook een rol. Als je proefpersonen via een maagsonde hoogcalorisch voedsel toedient, dan merken ze dat sneller dan bij laagcalorisch voedsel. „Er zijn sensoren die dat registreren”, zegt De Graaf, „in de maag en misschien ook wel in het eerste stukje van de twaalfvingerige darm.”

Een Japanse man overleed in een openbaar toilet nadat zijn maag op twee plaatsen was gescheurd na ‘excessief over-eten’

Wie al deze signalen negeert, loopt het risico te gaan overgeven. Maar dan is er nog de kracht van de geest. „Verzadiging en eetgedrag zijn complexe zaken, waarbij circuits in je hersenen een belangrijke rol spelen, bewust en onbewust”, zegt De Graaf. „Voor de tv kun je werktuiglijk een zak chips en een fles bier naar binnen werken. De circuits die moeten leiden tot verzadiging, werken dan blijkbaar niet goed.” We kunnen die signalen ook doelgericht overrulen, benadrukt hij. „Dat kan bij hongerstaking, maar ook bij te veel eten.” De Graaf kan zich dus goed voorstellen dat er mensen zijn die kunnen doorgaan met eten zonder over te geven.

Tot de maag knapt? Ja, tot de maag knapt. Britse artsen beschreven in 1991 een geval van ‘overindulgance in drink and food’ waarbij iemands maag was gescheurd. „De sterftekans is groot als er niet snel chirurgisch wordt ingegrepen.” Een Japanse publicatie uit 2003 maakt melding van een man die overleed in een openbaar toilet nadat zijn maag op twee plaatsen was gescheurd na ‘excessief over-eten’. Verder beschrijft de literatuur alleen pasgeborenen met een gescheurde maag, wellicht door een aangeboren defect. Jezelf dood eten lijkt dus extreem uitzonderlijk, maar niet onmogelijk.

Goudvissen zijn er beter in. Die gaan dood als ze te veel vissenvoer eten. Maar dan niet aan een gescheurde maag, maar aan verstopping. Het droge kunstvoer zwelt op in hun maagdarmkanaal. Dit lot schijnt ook labradors en paarden te kunnen treffen. In de natuur eten dieren zich niet dood.

    • Nienke Beintema