Waarom China gevoelige mensenrechtenzaken tijdens ‘stille’ Kerst behandelt

Dat de zaak tegen mensenrechtenadvocaat Wang Quanzhang tijdens Kerst dient, als de meeste buitenlandse diplomaten naar huis zijn, is geen toeval. Wangs echtgenote kreeg woensdag ‘huisarrest’ en mocht de rechtszaak niet bijwonen.

Li Wenzhu laat op 17 december haar haar afscheren als protest tegen de detentie van haar echtgenoot, mensenrechtenadvocaat Wang Quanzhang.
Li Wenzhu laat op 17 december haar haar afscheren als protest tegen de detentie van haar echtgenoot, mensenrechtenadvocaat Wang Quanzhang. Foto Fred Dufour/AFP

Li Wenzhu is een knappe, frêle vrouw. Op een bijeenkomst waarbij ook deze krant aanwezig was, vertelt ze dat ze al ruim duizend dagen geen contact meer heeft gehad met haar man, de mensenrechtenadvocaat Wang Quanzhang. Ze maakt een vermoeide indruk: de wereld lijkt zijn zaak een beetje vergeten, Li doet er alles aan dat niet te laten gebeuren.

Deze woensdag dient eindelijk zijn zaak voor de rechter in Tianjin, een stad niet ver van Beijing. Wang werd net als zo’n 250 andere advocaten en activisten opgepakt in juni 2015. Met als verschil dat die anderen intussen allemaal veroordeeld of vrijgesproken zijn – Wang nog niet.

Dat de rechtszaak juist met Kerstmis dient, is geen toeval. Dan zijn veel buitenlandse diplomaten en journalisten buiten China op vakantie, waardoor er minder internationale aandacht op de zaak wordt gevestigd. Zo werd ook Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo in 2009 op Eerste Kerstdag gevangen gezet.

Omsingeld door agenten

Als Wangs echtgenote Li Wenzhu deze woensdag probeert de rechtszaak bij te wonen, blijkt dat ze haar huis in Beijing niet kan verlaten omdat het wordt omsingeld door ruim twintig politiemensen en leden van de veiligheidsdienst. „Ik zou willen dat ik een stel vleugels had, zodat ik vrij was naar Tianjin te vliegen”, zegt ze daarover in een verklaring.

Als NRC haar eerder deze maand spreekt heeft Li nog halflang haar, maar op 17 december scheert ze zich net als drie andere vrouwen van mensenrechtenactivisten kaal: zonder haar kan ze wel, zonder rechtvaardigheid niet. Het is één van de vele wanhoopsacties die ze voert om de aandacht vast te houden voor de geïsoleerde gevangenschap van haar man. Ze huurt zeven verschillende advocaten voor hem in, geen van hen mag Wang bezoeken.

Wang Quanzhang wordt ervan beschuldigd dat hij al lange tijd onder invloed staat van anti-Chinese krachten die China willen infiltreren. Ook zou hij zijn getraind door groepen van buiten China. Verder zou hij door die groepen financiële steun hebben gekregen.

Wang hield zich in zijn praktijk bezig met de verdediging van leden van de in China verboden religieuze groepering de Falungong en bijvoorbeeld met een zaak waarin een man overleed nadat hij was gemarteld door de Chinese politie toen hij zijn beklag kwam doen over een onrechtvaardige behandeling door de overheid.

Waar de Chinese overheid tot juli 2015 tolereerde dat Chinese mensenrechtengroepen steun ontvingen van buitenlandse organisaties, werd dat na de diverse arrestaties ook door nieuwe wetten op het gebied van staatsveiligheid en op de financiering van NGO’s zo goed als onmogelijk. Organisaties of individuen die nog wel buitenlands geld aannemen, zijn in de ogen van de Chinese overheid meteen verdacht. Het gebeurt in de praktijk dan ook nauwelijks meer.

Demonstranten houden een foto van de gevangen Chinese activist Wang Quanzhang omhoog in Hong Kong op 26 december, de dag waarop Wangs proces begint. Foto Anthony Wallace/AFP

Politieke systeem omverwerpen?

China denkt dat veel buitenlandse organisaties en overheden er heimelijk op uit zijn het Chinese politieke systeem omver te werpen. Onschuldig ogende activiteiten als het trainen van advocaten om ze beter in staat te stellen rechtszaken aan te spannen tegen de staat, zijn in feite gericht op ondermijning van de Chinese staat, zo is het idee.

Advocaat Wang onderhield onder meer banden met de Zweedse mensenrechtenactivist Peter Dahlin. Dahlin werkte voor een non-gouvernementele organisatie (NGO) die hulp bood aan advocaten, journalisten en NGO’s die zich bezighielden met mensenrechten in China.

Lees ook: De wereld op zijn kop: China beticht Zweden van mensenrechtenschendingen

Dahlin werd in 2016 opgepakt en pas weer vrijgelaten nadat hij op de Chinese staatstelevisie een openbare schuldbekentenis aflegde. Daarin stelde hij dat hij de Chinese staatsveiligheid door zijn werk met Chinese activisten inderdaad in gevaar had gebracht. Later verklaarde hij dat de verklaring onder dwang was afgelegd. Wat Wang waarschijnlijk vooral wordt aangerekend, is dat hij de ‘staatsondermijnende’ activiteiten van Dahlin ondersteunde.

Het is in China gebruikelijk dat een verdachte conform de aanklacht wordt veroordeeld. Wanneer de strafmaat precies wordt bekendgemaakt, is nog niet duidelijk.