Netanyahu gokt met uitschrijven vervroegde verkiezingen: alles of niets

8 vragen over vervroegde verkiezingen in Israël De zittende premier is ondanks alle schandalen favoriet voor herverkiezing.

Benjamin Netanyahu spreekt tijdens een bijeenkomst in oktober 2018.
Benjamin Netanyahu spreekt tijdens een bijeenkomst in oktober 2018. Foto Ronen Zvulun

Israël gaat op 9 april 2019 opnieuw naar de stembus, zeven maanden eerder dan gepland. De officiële aanleiding is de omstreden dienstplichtwet voor ultra-orthodoxe joden. Maar weinig Israëliërs twijfelen eraan dat de zittende premier Benjamin Netanyahu zijn eigen kabinet heeft opgeblazen wegens de corruptiezaken die hem boven het hoofd hangen. Ondanks alle complicaties is hij favoriet voor herverkiezing.

1. Hoe zit het met die dienstplicht voor ultra-orthodoxen?

Religieuze studenten in Israël zijn traditioneel vrijgesteld van militaire dienst. Daar proberen achtereenvolgende regeringen verandering in te brengen. Op 14 januari zou een deadline van het Hooggerechtshof verlopen om tot een nieuwe wet te komen. Toen afgelopen maandag bleek dat een compromisvoorstel geen meerderheid zou krijgen, kondigde het kabinet unaniem vervroegde verkiezingen aan.

2. Is die timing toevallig?

Volgens Israëlische analisten is de dienstplicht niet het werkelijke struikelblok. De val van het kabinet komt een paar dagen na de aanbeveling van de openbaar aanklager om Netanyahu te vervolgen in ten minste één van drie corruptiezaken. De volgende stap is dat procureur-generaal Avichai Mandelblit beslist of de premier daadwerkelijk vervolgd moet worden. Door de aankondiging van vervroegde verkiezingen wordt het moeilijker snel een advies uit te brengen, omdat Mandelblit dan kan worden beschuldigd van het beïnvloeden van de verkiezingen. Netanyahu lijkt erop te rekenen dat hij het besluit van de procureur-generaal over de stembusgang heen kan tillen.

Lees ook: Israëlische regering treedt af, vervroegde verkiezingen in april

3. Drie corruptiezaken tegen een zittende premier?

De politie heeft eerder dit jaar geadviseerd Bibi te vervolgen in drie corruptiezaken. De belangrijkste is zaak 4000, waarin Netanyahu ervan wordt beschuldigd een grote nieuwswebsite te hebben gevraagd positief over hem en zijn familie te berichten in ruil voor gunstige wetgeving. Twee naaste medewerkers van Netanyahu zijn kroongetuige. Er speelt zelfs nog een vierde zaak waarin vertrouwelingen van Netanyahu zijn beschuldigd. De premier houdt vol dat er in al deze gevallen „niks is gevonden, omdat er niks is”.

4. Het kabinet zat toch al niet meer zo comfortabel?

Dat klopt. In november stapte minister van Defensie Avigdor Lieberman op, uit protest tegen het in zijn ogen te toegeeflijke optreden in de Gazastrook. Sindsdien had het kabinet nog maar een meerderheid van één zetel in de Knesset. Toen twee ministers dreigden te vertrekken, noemde Netanyahu het opblazen van het kabinet met verwijzing naar de veiligheidssituatie nog „onverantwoord”. Netanyahu werd behalve premier en minister van Buitenlandse Zaken ook nog Defensieminister.

5. Dus Netanyahu gaat de verkiezingen weer winnen?

„Het is een democratie, dus er is een kans dat Netanyahu de verkiezingen niet wint. Het is Israël, dus Netanyahu wint de verkiezingen”, vatte een twitteraar het samen. In de eerste opiniepeiling na de aankondiging van maandag kwam Netanyahu’s Likud-partij ruimschoots als populairste uit de bus. Hoewel Netanyahu al sinds 2009 regeert, is het voor het eerst dat hij de race ingaat als absolute favoriet.

Zijn tegenstanders vormen vooralsnog geen homogeen blok, al flirt onder meer oud-premier Ehud Barak, die al eens van Netanyahu won, met een terugkeer als leider van een centrum-links eenheidsblok. Volgens sommige analisten bewaren Netanyahu’s tegenstanders eventuele blokvorming liever voor een volgende ronde, als Netanyahu alsnog wordt vervolgd voor corruptie en dan zal moeten aftreden.

Toch zijn er gevaren voor de zittende premier. Zo werkt zijn nieuw verworven status als minister van Defensie in zijn voordeel zolang het goed gaat, maar kan deze zijn imago van Mr. Security ook schadelijk zijn als het weer onrustig wordt in de Palestijnse gebieden, of als er dreiging uit andere hoek komt, zoals aan de grens met Libanon. Hetzelfde geldt voor de economie – Netanyahu laat zich er graag op voorstaan dat de economische situatie onder zijn leiderschap beter dan ooit is, maar de indicatoren beginnen naar beneden te wijzen.

Lees ook: Syrië en Israël beschuldigen elkaar van afvuren raketten

6. Wie moeten we de komende tijd in de gaten houden?

Een van de grootste bedreigingen komt volgens lokale analisten van een nieuwkomer in de politiek. Oud-legerleider Benny Gantz, die in 2014 de Gaza-oorlog aanvoerde, zou volgens voorspellingen 13 zetels kunnen halen. In Israëlische media wordt druk gespeculeerd over de stappen die de generaal nu gaat zetten. Ook ex-legerleider Moshe Ya’alon heeft een eigen partij opgericht.

7. Hoe nu verder?

Woensdag stemde de Knesset in met haar eigen ontbinding. In de paar dagen erna kunnen nog enkele wetten worden aangenomen waarover consensus bestaat. Vanaf 2 januari gaat het parlement met reces en gaat men volop de campagne in. De voorverkiezingen van de grote partijen zijn in januari en februari.

8. En de Palestijnen?

Oh ja, de Palestijnen. Naar verwachting vervult het conflict slechts een bijrol in de aankomende verkiezingscampagnes. Met het naar voren halen van de verkiezingen heeft Netanyahu de Amerikaanse president Trump en diens schoonzoon Jared Kushner een nieuwe reden gegeven de lang verwachte „deal van de eeuw” nog even uit te stellen.

-

    • Jannie Schipper