Recensie

‘Something Useful’: mooi geobserveerde mini-verhalen

Recensie Het mooi gespeelde ‘Something Useful’ volgt twee vrouwen die elkaar tijdens een reis in een nachttrein door Turkije leren kennen. Beiden hebben hun geheimen.

Leyla (Basak Köklükaya) en Canan (Öykü Karayel) hebben beiden zo hun geheimen in ‘Something Useful’.
Leyla (Basak Köklükaya) en Canan (Öykü Karayel) hebben beiden zo hun geheimen in ‘Something Useful’.

Voordat de 42-jarige Leyla in Ankara op de nachttrein naar Izmir stapt, kijkt ze nog even rond op het station. Haar blik valt op Canan, een jonge vrouw die door haar vader wordt weggebracht. Toevallig komen ze naast elkaar op een bankje te zitten en raken ze in gesprek. Canans vader vraagt of Leyla onderweg een oogje op zijn dochter wil houden.

Advocate Leyla leert Canan, een verpleegster in opleiding, beter kennen tijdens de zestien uur durende treinreis. Canan wil eigenlijk actrice worden, Leyla is onderweg naar een schoolreünie, de eerste die zij in 25 jaar bijwoont. Canan blijkt tegen haar vader te hebben gelogen over de reden van haar reis. Zij gaat niet naar Izmir om te solliciteren maar om hulp te verlenen bij de euthanasie van een tot zijn nek verlamde man. Leyla besluit haar te vergezellen, waarbij blijkt dat ook zij een geheim heeft: Leyla schrijft al heel lang poëzie.

Dat zij liever dichteres is dan advocaat blijkt uit de manier waarop regisseur Esmer haar in beeld brengt. Zij kijkt actief om zich heen, waarbij we soms haar mijmeringen over wat zij waarneemt in voice-over horen. Het zijn mooi geobserveerde mini-verhaaltjes. Leyla’s aandacht voor haar omgeving vindt zijn pendant in de observerende stijl van Something Useful, met weerspiegelende treinramen, reflecties in spiegels en fraaie shots van het voorbijglijdende landschap. De situering van het verhaal in een trein – waar de helft van de film zich afspeelt – geeft de reis als vanzelf een prettige cadans.

Langzaam sluipt er melancholie en poëzie in het mooi gespeelde Something Useful, dat deels tot stand kwam met Nederlands geld. Heel terloops zegt de film ook iets over de sluipende islamisering van Turkije: een conducteur vraagt de bierdrinkende Leyla de gordijntjes te sluiten als de trein ergens stilstaat. Iemand kan zomaar een steen naar het raam gooien, verbolgen over haar alcoholgebruik.

    • André Waardenburg