Opinie

Geef schoolexamens een nieuwe betekenis

Onderwijs Examendebacle in Maastricht leert dat schoolexamens ondermaats zijn. en : ontkoppel school- en centraal examen.

Scholieren van het Beatrix College tijdens hun eindexamen, dit jaar
Scholieren van het Beatrix College tijdens hun eindexamen, dit jaar Foto Bas Czerwinski/ANP

De conclusie van de onderzoekscommissie naar de stand van de schoolexamens was hard en duidelijk: „De kwaliteit van de schoolexaminering is onvoldoende gegarandeerd”, (Commissie: kwaliteit van schoolexamens is niet gegarandeerd, 17/12). Paul Rosenmöller gaf aan dat scholen de boel administratief op orde hebben, maar dat nu de kwaliteit van de schoolexamens (SE) aandacht verdient. Alsof we gewoon vergeten waren op de kwaliteit te letten. In de twintig jaar dat het schoolexamen bestaat, is de kwaliteit van de toetsing verschraald, juist door de koppeling aan het centraal examen (CE). De inspectie eiste immers een gering verschil tussen de resultaten van schoolexamens en centraal examens. Maar de kwaliteit van de schoolexamens is uit het oog verloren.

De commissie-Ten Dam adviseert in haar rapport Een volwaardig schoolexamen de instelling van ‘echte’ examencommissies zoals het mbo die kent. De kwaliteit van de schoolexaminering moet verbeterd worden, meent de commissie. „Het systeem schiet tekort. Directeuren, leraren en de schoolinspectie controleren te weinig”, aldus Geert ten Dam in de Volkskrant (17/12). Docenten en examensecretarissen hebben onvoldoende verstand van zaken om schoolexamens te maken en te controleren.

Lees ook: Alle scholen op scherp na ‘Maastricht’

Wij menen dat we de afslag naar nog meer examinering niet moeten nemen. We zijn al te lang bezig om het schoolexamen te laten lijken op het centraal examen. Zaken die niet goed toetsbaar zijn, zoals kwaliteit van de samenwerking, planningsvaardigheden en doorzettingsvermogen verdwijnen dan achter de horizon. Dat zijn juist eigenschappen die leerlingen hard nodig hebben in hun verdere leven.

In de afgelopen twintig jaar zijn we er kennelijk niet in geslaagd om het schoolexamen naar behoren in te richten. Laten we inzien dat het een heilloze weg is. Waarom zouden we het toets-regime van het CE uitbreiden naar de voorexamenklassen? Waarom zouden we onze leerlingen op die manier tweemaal examen laten doen?

Fine fleur

Daarbij komt dat de kwaliteit van het CE in toenemende mate ter discussie staat. Of het nu een centraal examen Frans of Nederlands is, de kritiek onder leerlingen en docenten is niet mals. Met andere woorden: nadat de fine fleur van toetsenmakend Nederland een examen gecomponeerd heeft, geeft het product aanleiding tot hevige onmin. Hoe gaan lokale en per school georganiseerde commissies dan kwalitatief hoogstaande schoolexamens ontwerpen? Door zich verder te bekwamen in het toets-wezen en een heuse examencommissie in het leven te roepen?

De belangrijkste aanbeveling van de commissie is dat scholen werk moeten maken van een toetsprogramma dat in lijn is met hun visie en identiteit. Een schoolexamen moet geen verzameling van tussentoetsen zijn, dat voorbereidt op het centraal examen.

Een schoolexamen moet het examen zijn waarmee de school kleur bekent en eigen keuzes zichtbaar maakt. Toetsen zouden niet van de dagelijkse praktijk losgezongen kunstjes moeten zijn. Toetsen vormen een integraal onderdeel van de lespraktijk, de pedagogisch didactische visie van de school.

Slagschaduw van eindexamen

Wij juichen deze aanbeveling toe. De uitvoering lijkt ons echter niet realistisch wanneer het schoolexamen in de slagschaduw van het centraal examen blijft staan. Het wordt tijd om de koppeling van het schoolexamen aan het centraal examen los te laten. Die koppeling is nadelig en overbodig. Het wordt tijd om te constateren dat het centraal examen op zich volstaat.

Bij de vraag of de kandidaat geslaagd is of niet, is het schoolexamen in feite nu al overbodig. Het is alleen nog van invloed op de hoogte van de eindcijfers. De uitslag van het centraal examen bepaalt of de kandidaat geslaagd is. Door het ontkoppelen van het centraal examen kan het schoolexamen tot bloei komen als afsluiting van het scholaire curriculum.

Lees ook: ‘Ongeldig verklaren eindexamens was onnodig’

Daarbij kan het schoolexamen bijvoorbeeld de functie krijgen van toelating tot het centraal examen. Je kunt pas deelnemen aan het CE als je het SE naar behoren hebt afgerond. Een andere oplossing is dat een leerling de resultaten van het SE meekrijgt in een portfolio zodat vervolginstellingen de selectie van hun leerlingen op meer informatiekunnen baseren dan enkel de resultaten van het centraal examen.

Uit de slagschaduw van het CE kunnen scholen werk maken van een toetsing die zij verstandig achten voor hun leerlingen, in lijn met de visie en identiteit van de school. Ziehier de ontwikkeling van een schooleigen examen.

Niet onbelangrijk in dezen is de opmerking van de commissie dat de programma’s overladen zijn. Dan is het dus ook niet zo gek, voegen wij eraan toe, dat scholen hun schoolexamen vullen met stof die ook getoetst wordt op het centraal examen. Wil je het schoolexamen echt een kans geven, dan zul je er ook ruimte voor moeten maken.

Al met al geeft een crisis op een vmbo ons zo wellicht een impuls om opnieuw te herijken wat goed onderwijs eigenlijk inhoudt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.