‘Een bezoek aan het echte Fergus Falls is een les in nederigheid’

Claas Relotius schreef voor Der Spiegel een artikel over de Amerikaanse stad dat grotendeels verzonnen bleek. Het blad zond er een andere journalist heen: ‘Verontschuldigingen aanbieden is nu deel van mijn werk.’

Het hoofdkwartier van Der Spiegel in Hamburg.
Het hoofdkwartier van Der Spiegel in Hamburg. Foto Johannes Eisele/AFP

De artikelen van Claas Relotius, de gevallen Der Spiegel-journalist die grote delen van zijn verhalen verzon, troffen veel plaatsen en personen. Maar zijn typering van Fergus Falls, een klein plaatsje in de staat Minnesota, was wellicht het meest schaamteloos.

Het bos dat Fergus Falls omringt, waar “draken lijken te wonen”? Dat bestaat niet: Fergus Falls ligt op de prairie. Het bordje op de stadsgrens, “Mexicanen blijf weg”? Dat heeft er waarschijnlijk nooit gehangen. De bioscoop waar twee jaar na première de film American Sniper nog steeds volle zalen trok? Dat draaide gewoon weer de populaire films van die tijd.

Twee woedende inwoners van Fergus Falls lieten niet veel heel van Relotius’ beschrijving van hun stad. Hun conclusie, na een factcheck van nog acht andere opvallende claims: het artikel is een “hilarisch maar ook beledigend staaltje wanjournalistiek”.

Claas Relotius, die met zijn reportages voor onder meer Der Spiegel diverse vakprijzen won, wilde in het voorjaar van 2017 de steun voor Trump op het Amerikaanse platteland beter begrijpen. Daarom bracht hij bijna vijf weken weken door in Fergus Falls. Maar het artikel dat het tijdschrift haalde, was een fabel. Dat concludeert ook zijn oud-collega Christoph Scheuermann, die Der Spiegel de gangen van Relotius liet nagaan.

‘Les in nederigheid’

Het prominente Duitse tijdschrift, met een oplage van 700.000, ging vorige week diep door het stof en publiceerde een uitgebreid feitenrelaas naar het bedrog van de 33-jarige Relotius. Hij wordt door het tijdschrift beschuldigd van het misleiden van de lezers en zijn collega’s, “opzettelijk, methodisch en met grote criminele energie”. Relotius erkende het bedrog, maar hield vol dat sommige observaties wel op waarheid berustten.

Christoph Scheuermann schrijft dat zijn bezoek aan Fergus Falls al snel als een forensisch onderzoek aanvoelde. In iedere inwoner van Fergus Falls herkent hij delen van de personage die Relotius uiteindelijk samenstelde. Maar hoe langer hij met hen praat, hoe verder het artikel van Relotius van de realiteit komt te staan.

Scheuermann noemt zijn verblijf in Fergus Falls “een les in nederigheid”:

“De stad heeft uiteraard zijn eigen problemen, maar de inwoners doen hun best – ze zijn vriendelijk en werken hard. Ja, de meerderheid heeft op Trump gestemd, maar het is ook waar dat de inwoners van Fergus Falls veel interessanter en complexer zijn dan de karikaturen die Claas Relotius van ze gemaakt heeft.”