Opinie

Assad blijft, en de Arabische landen zien hem weer zitten

De Syrische president Assad heeft bezoek gekregen van een Arabische leider, zag Carolien Roelants. Hij begint terug te keren in de Arabische gratie.

De Syrische president Assad (l) ontvangt zijn Soedanese collega Bashir in Damascus.
De Syrische president Assad (l) ontvangt zijn Soedanese collega Bashir in Damascus. Foto SANA/EPA

Er zijn hele goede redenen waarom er vraagtekens moeten staan bij de „overwinning” van Assad op zijn gewapende en ongewapende oppositie. Ja, de oorlog is min of meer voorbij, op dit moment dan, voeg ik er voorzichtig aan toe. En hij heeft het grootste deel van zijn land weer min of meer in zijn macht. Maar er blijven ook nog grote delen van Syrië buiten zijn controle: Idlib, waar zich nógal wat jihadisten hebben verschanst, het de facto autonome Koerdische gebied, en natuurlijk ook het stuk dat door Turkije wordt bezet. Geen fijn gevoel. Ook vrij belangrijk: zijn Russische en Iraanse bondgenoten hebben zijn hach gered. Zonder hen kan hij zich niet handhaven, wat wil zeggen dat hij wél met hun wensen rekening moet houden. Zijn land ligt in puin, er is geen geld voor wederopbouw en van nationale verzoening is geen sprake, feitelijk zolang zijn onverminderd repressieve (en dat is nog vriendelijk gezegd) regime aan de macht is.

Overwinning? Maar jazeker wel! In de Arabische wereld ziet het er prima voor hem uit.

U herinnert zich vast nog wel hoe zomer 2011 Arabische (en ook westerse) leiders, de een na de ander, opriepen tot zijn vertrek, en vervolgens rebellengroepen naar hun gading begonnen te steunen. Dat versterkte meteen ook de verdeeldheid onder de rebellen, wat uiteindelijk mede tot hun nederlaag leidde, maar dit terzijde. Bashar al-Assad werd melaats, hij werd verstoten uit de Arabische Liga, niemand kwam meer bij hem op bezoek en zelf kon hij alleen nog naar Teheran en Moskou.

Alles wordt nu anders. De Verenigde Arabische Emiraten hebben openlijk spijt betuigd dat de Liga Syrië had geschorst, slechte zaak is dat bij nader inzien, en de Soedanese president Omar al-Bashir is vorige week als eerste Arabische leider sinds 2011 op bezoek geweest in Damascus. Bashir bij Bashar. Twee genocidale leiders, als ik zo vrij mag zijn. De Soedanees is óók een overlever (wie heeft het nog over het Strafhof-arrestatiebevel van 2009?). Ik ben wel benieuwd naar hun gesprek, moet ik zeggen.

De Soedanese president is vorig jaar voor een paar miljard dollar van Iran overgekocht door Saoedi-Arabië, en hij zou nooit bij Assad op bezoek zijn gegaan zonder Saoedische toestemming. Ik zag ook al berichten over een bezoek van de Iraakse president, maar dat kwam uit Russische bron en u weet, daarmee moet je erg voorzichtig zijn.

Maar u kunt op internet een video vinden (via newsweek.com) van de Bahreinse minister van Buitenlandse Zaken die zijn Syrische ambtgenoot in New York bij de VN in september bijna erotisch omhelst; zoals Arabische leiders wel vaker doen. Bahrein is zo goed als onderhorig aan Saoedi-Arabië. Er zijn veel meer aanwijzingen voor een snelle toenadering. De Emiraten, zo lees en hoor ik, werken aan Assads terugkeer op de komende Arabische top in Beiroet.

Wat zit achter deze ommekeer? Simpel: de Arabische leiders hebben geconcludeerd dat Assad blijft, en ze willen Syrië weer lospeuteren uit de greep van Rusland, Iran en Turkije. Rusland is nog tot daaraan toe, Poetin wordt niet zonder reden als betrouwbaarder gezien dan Trump, maar Iran en Turkije zijn foute boel. Ook nog eens vrienden van Qatar, dat al anderhalf jaar door Saoedi-Arabië, de Emiraten, Bahrein en Egypte wordt geblokkeerd.

Bedenk, de andere Arabische leiders zijn zelf ook behoorlijk repressief – moet ik de Saoedische kroonprins nog noemen? En Assad zit met hen op één lijn in de gedeelde afkeer van de Moslimbroederschap, Zou Assad eventueel in ruil voor volledige terugkeer in de Arabische vaderschoot Iran dumpen? Willen wel, zou ik zeggen, maar kunnen is een andere zaak. Hoe dan ook, alles beweegt in de Arabische familie. Ik kom er zeker nog wel op terug.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.