‘Waarschuw je mensen, er komt veel water aan!’

Tsunami Indonesië

Verwrongen auto’s liggen tussen hotelkamers gekwakt. Mensen slapen uit angst op hun veranda’s.

Van sommige gebouwen in Carita is na de tsunami niets overgebleven. Dorpshoofd Ganda Wijaya kreeg telefoon: waarschuw je mensen, er komt veel water aan!
Van sommige gebouwen in Carita is na de tsunami niets overgebleven. Dorpshoofd Ganda Wijaya kreeg telefoon: waarschuw je mensen, er komt veel water aan! Foto Azwar Ipank / AFP

In het gezondheidscentrum van stranddorp Carita houdt vroedvrouw Neng Ilah de wacht. Ook al is ze bang, natuurlijk blijft ze. „Wat zouden de mensen zeggen als zelfs de dokters weggaan? Dat kan niet.” Bij deze polikliniek kwamen zondag 69 doden binnen: slachtoffers van de tsunami die zaterdagavond de westkust van het Indonesische eiland Java trof.

Nu is het stil: de doden en gewonden zijn naar een groter ziekenhuis gebracht. Brancards staan werkloos in de regen. Bewoners hebben het hogerop gezocht, landinwaarts. Hun huizen zijn kapot of ze durven niet zo dicht bij zee te slapen.

De vloedgolf, veroorzaakt door een uitbarsting van de vulkaan Anak Krakatau, was de afsluiting van een rampjaar voor Indonesië. Na grote aardbevingen en een tsunami op andere eilanden waren nu Java en Sumatra aan de beurt. Het aantal doden lag zondag op 222, met 843 gewonden. De hulpdiensten hadden niet alle gebieden bereikt, dus dat kan nog stijgen. Er zouden alleen Indonesische slachtoffers zijn.

Blijf kalm

De autoriteiten kregen meteen kritiek dat het tsunami-alarmsysteem niet werkte. Dat zou in dit geval komen doordat het geen aardbeving was die de vloedgolf veroorzaakte, maar een aardverschuiving na de vulkaanuitbarsting. Maar dat het systeem niet werkte, is óók aannemelijk. Eerst deed het meteorologisch agentschap BMKG de golf zelfs af als een ‘gewone’ vloedgolf: extra hoog water veroorzaakt door de volle maan. „Blijf kalm”, was de boodschap. Later moest BKMG daar excuses voor maken. En zondag gingen ineens her en der wél alarmen af, zonder aanleiding.

Luchtfoto van de vulkaan Krakatau.
Foto Reuters
Foto Adi Weda/EPA
Een man draagt het lichaam van een kind dat gedood is door de tsunami.
Foto AP

Dorpshoofd Ganda Wijaya kreeg alleen een telefoontje uit een dorp verderop: waarschuw je mensen, er komt veel water aan! Hij durft ook niet thuis te slapen, hij logeert bij zijn ouders een paar honderd meter hogerop. Nu houdt hij, op slippers, de boel in de gaten. Overal liggen mensen op veranda’s te slapen, of ze proberen het.

Ganda Wijaya vertelt dat ze al gewend waren aan het geluid van de rommelende vulkaan. „We verwachtten niet meer dat er iets zou gebeuren.” Sinds juni is de Anak Krakatau af en aan actief. Zijn naam betekent ‘kind van Krakatau’ en de moedervulkaan werd beroemd na een gigantische uitbarsting in 1883. Zó groot dat het klimaat er wereldwijd jaren door van slag raakte. Op de plek van de oude vulkaan, die onder water was verdwenen na de uitbarsting, ‘groeide’ langzaam deze kleinere terug.

De westkust van Java is mede dankzij de vulkaan een trekpleister. Vanaf hier vertrekken bootjes naar Anak Krakatau, die je normaal ook kunt beklimmen. Inwoners van Jakarta komen er graag: een zandstrand en frisse lucht op een paar uur rijden.

Spookachtig

Nu liggen de hotels, resorts en villa’s er verlaten en spookachtig bij. In het zwaarst beschadigde gebied ligt alles in puin. Verwrongen auto’s zijn pardoes tussen de hotelkamers gekwakt. Daken liggen op de grond alsof er nooit muren onder stonden. De verwoesting gaat veel minder diep het land in dan bij de tsunami op Sulawesi in september, maar de mensen hier zijn evengoed alles kwijt.

Bootsman Narah (zoals veel Javanen heeft hij geen achternaam) zit op de veranda van zomaar een huis. Zijn gezin is veilig, maar ze durven niet naar hun eigen huis. Hij vertelt dat ze de laatste maanden meer klanten hadden, juist omdat de vulkaan actief was. „Vaak namen ze een drone mee om te filmen.” Nu kan hij die klandizie wel vergeten. Zijn boot is meegesleurd door de vloedgolf.

    • Annemarie Kas