Het kerkasiel geeft Haagse protestanten ‘nieuw vuur’

Marathondienst In de Bethelkerk laat protestants Den Haag zijn barmhartige gezicht zien door een Armeens gezin asiel te bieden. Om hun uitzetting te voorkomen, houden ze al ruim acht weken onafgebroken een kerkdienst.

De oudste dochter van het Armeense gezin Hayarpi Tamrazyan (in gele trui) tijdens een dienst in de Bethelkerk.
De oudste dochter van het Armeense gezin Hayarpi Tamrazyan (in gele trui) tijdens een dienst in de Bethelkerk. Foto’s Koen van Weel/ANP

Om één minuut voor negen ’s avonds stapt een verse predikant de kapel in van buurt-en-kerkhuis Bethel in Den Haag. De komende twee uur leidt zij de estafettedienst. In een overdrachtsritueel krijgt ze ‘het licht’, een kaars, aangereikt van de pastor die haar voorging en die een kort gedicht voorleest. De dienst wordt overgedragen.

Deze maandag 24 december om half twee ’s middags duurt de doorlopende dienst al ruim acht weken en precies 1.417 uren, onafgebroken.

In het Haagse Valkenboskwartier laat de Protestantse Kerk Den Haag zijn barmhartige gezicht zien, in de vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid – of stevig politiek protest. Sinds vrijdag 26 oktober 13.30 biedt de kapel kerkasiel aan het Armeense gezin Tamrazyan dat bijna negen jaar in Nederland woont en met uitzetting wordt bedreigd.

Een kerkgebouw alleen biedt geen veiligheid, liet de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) weten, toen het gezin eind september zijn toevlucht zocht in een kerk in hun woonplaats Katwijk. Maar op basis van de ‘Algemene Wet op het binnentreden’ mag de politie een gebedsdienst niet verstoren. Zo besloot de Haagse Bethelkerk een doorlopende dienst te organiseren. Als leefruimte voor het gezin van ouders en drie kinderen van 21, 19 en 15 werd de oude kosterswoning bovenin kerkhuis Bethel gereed gemaakt.

Verslag van verblijf in de kerk in Katwijk Die doorlopende dienstHet kerkasiel trekt veel en continu aandacht. Maar bovenal brengt het een gemeenschap op de been, die samen een beschermende haag om de familie Tamrazyan vormt. Een gemeenschap die zich verbonden voelt in het verzet tegen de overheid, maar zich tegelijkertijd politiek niet te veel wil uitspreken.

„Het idee is om een adempauze te creëren voor het gezin, zodat ze hun dossier met verrijkt materiaal kunnen voorleggen aan de staatssecretaris”, zegt Theo Hettema, dominee en mede-initiatiefnemer van de actie. Hettema is ervan overtuigd dat Armenië, dat officieel een veilig land is, gevaarlijk is voor de Tamrazyans. „Het gezin had per direct een veilige plek nodig. We besloten ze die te bieden en ze staan ook voor iets groters: het politieke falen om vorm te geven aan een werkend kinderpardon en een humaan asielbeleid.”

Sindsdien gingen al bijna zevenhonderd predikanten, pastors en leken voor, uit Nederland, België en Duitsland. „We krijgen zoveel aanbod, het rooster zit de komende twee weken vol”, zegt Hettema. Ruim honderd actieve vrijwilligers doen boodschappen, laten mensen in en uit en bestieren de boel. Elke week tekenen gemiddeld achthonderd mensen het gastenboek. Volgens een schatting bezochten zeker 6.500 mensen de kerk.

„Dat zijn soms terugkerende bezoekers, maar evengoed mensen die niets met de kerk hebben, maar dit kerkasiel wel ondersteunen”, zegt coördinator Hilly Merx. Het vermogen tot improvisatie ontroert haar. Zoals de kerkgangersapp, waarin betrokkenen elkaar optrommelen als er ’s nachts minder dan twee bezoekers in de kerk zijn.

CDA-prominent

Maandagavond 17 december. Naast de kerstboom met zilveren ballen in de kapel gaat Joke („ik ben een hobby-pastor”) Kievit voor. Hayarpi, de oudste dochter en woordvoerder van het gezin, en haar broertje en zusje zingen de liederen mee en verlaten giechelend de kapel. In de aangrenzende keuken staat Ruth Peetoom. De partijvoorzitter van het CDA kwam onaangekondigd. „Om eens kennis te nemen. Als blijk van betrokkenheid en belangstelling.” Peetoom is de eerste CDA-prominent die een bezoek brengt aan de asielmanifestatie. Haar komst is opmerkelijk, want het CDA ziet niets in een verruiming van het kinderpardon en stelt zich onverzettelijk op, tot onvrede van de kerkelijke achterban. De kerk spreekt zich juist nadrukkelijk uit: de World Communion of Reformed Churches (WCRC), die honderd miljoen christenen in 110 landen vertegenwoordigt, schaarde zich achter het Haagse kerkasiel.

Van andere partijen kwamen eerder Tweede Kamerleden langs van de ChristenUnie (Gert Jan Segers en Joël Voordewind) en van GroenLinks (Jesse Klaver en Bram van Ojik). Zij gaven, als pleitbezorgers van het kinderpardon, juist ruchtbaarheid aan hun komst.

Het asielbeleid verdeelt Nederland, politiek en samenleving. Rutte III verruimde het kinderpardon niet, op aandringen van VVD en CDA, en heeft daarvoor steun van een rechtse meerderheid in de Tweede Kamer. Toch laaide de discussie deze zomer op, toen staatssecretaris Mark Harbers (Asiel, VVD) zijn discretionaire bevoegdheid gebruikte voor een verblijfsvergunning voor de Armeense Lili en Howick op het moment dat de kinderen eigenlijk al hadden moeten zijn uitgezet.

Sindsdien ligt het onderwerp op tafel: een documentaire en bijbehorende petitie ‘voor een kinderpardon dat wél werkt’, van presentator Tim Hofman, leverde een kwart miljoen handtekeningen op. 144 gemeenten verklaarden zich solidair met het kinderpardon en namen daarover moties aan, ook ondersteund door CDA en VVD. En in ieder asieldebat komt het kinderpardon aan de orde.

Stil verzet

Peetooms bezoek is precair vanwege het CDA-standpunt en is een stil verzet. Christen-democraten willen streng zijn, maar ook barmhartig en die spagaat belichaamt Peetoom. Langskomen en steun betuigen, maar tegelijkertijd wel voorzitter zijn van een partij die ervoor pleit dat dit gezin niet in Nederland thuishoort.

Peetoom was zelf predikant en zegt hier niet te komen „om verantwoording af te leggen”. Ze ziet „grote bewogenheid” in de kerk, en een situatie die gaat „over grote vragen”. De vraag of het vanuit haar positie als partijvoorzitter lastig is, ontwijkt ze. Politiek wil ze zich niet uitspreken: „De politieke afweging ligt elders. Alle vier de partijen hebben hun handtekening onder het regeerakkoord gezet.” En ze volgt de drie Armeense kinderen terug de kapel in.

Voorgeselecteerde vragen

Een paar dagen eerder, donderdagmiddag 13 december. In de ‘huiskamer’ van de kapel staan grote camera’s opgesteld. Zestien journalisten van Duitse, Franse, Belgische, Spaanse en Amerikaanse media krijgen precies een uur de tijd om een verhaal te maken in kerkhuis Bethel. „We willen media-aanwezigheid zoveel mogelijk beperken, het mag geen afbreuk doen aan het karakter van de dienst”, zegt de speciaal aangestelde persvoorlichter.

Derk Stegeman, een andere initiatiefnemer van het kerkasiel, heeft een persverklaring voorbereid. „We zijn niet in een gevecht, dit is geen kwestie van wie er wint of verliest”, houdt hij de internationale journalisten voor. De kerk is verrast door de overweldigende hoeveelheid aandacht, zegt hij. „Ik denk dat het komt door de manier waarop we de dienst inrichten, de vieringen. We zijn niet agressief in onze stellingname.” Tegelijkertijd houden de media de motor onder het maatschappelijke verzet draaiende.

Hayarpi komt de ruimte binnen. Ze beantwoordt twee voorgeselecteerde vragen van de journalisten en leest een zelfgeschreven gedicht voor.

Terwijl de politieke discussie voortwoedt, leeft de familie al weken binnen, en schept af en toe een luchtje in de achtertuin. „Het is de onzekerheid die het moeilijkst is”, zegt Theo Hettema. „Wat zal de uitkomst zijn?” De politie zegt dit kerkasiel te respecteren en hij overlegt regelmatig met de wijkagent.

Donderdag liet staatssecretaris Mark Harbers (Asiel, VVD) weten dat hij zijn discretionaire bevoegdheid niet zal inzetten voor de familie Tamrazyan, en dat hij verblijf in Nederland uitzichtloos acht. De kerk antwoordde daarop dat ze doorgaat met het kerkasiel. Met Kerst kunnen geïnteresseerden de diensten volgen via een live-stream.

Hoe lang ze het volhouden? „Geen enkel kerkasiel is oneindig”, aldus Hettema. „Oneindig zou ook betekenen dat wij een vrijstaat worden en dat willen we niet. Het moet tijdelijk zijn. Hoe lang dat is, dat weten we niet.” Derk Stegeman: „We hebben hoop. Maar dat is niet hetzelfde als optimistisch zijn.”

ChristenUnie-vrijwilliger Hayarpi kon niet naar het partijcongres

Als het aan de gemeenschap ligt, houden ze het kerkasiel gaande. Joke Kievit vertelt vol vuur over haar maandagavonddiensten, die nu zijn uitgebreid met een wekelijks zondagochtendgebed. „Het eerste weekend dat we begonnen, was chaos”, zegt ze. „ Nadien loopt de organisatie gesmeerd.”

De gemeenschap heeft ook nieuw vuur voor de kerk gevonden. „We doen dit voor de familie, maar ook voor onszelf”, zegt Kievit. „Kijk hoe prachtig, al die betrokkenheid. Dit willen wij niet meer kwijt.”

    • Floor Boon