Gevallen Duitse journalist nu ook beschuldigd van oplichting

Eerder werd al duidelijk dat journalist Claas Relotius van het Duitse blad Der Spiegel een groot aantal journalistieke verhalen verzon.

Journalist Claas Relotius bij de uitreiking van een Duitse journalistieke prijs in 2017.
Journalist Claas Relotius bij de uitreiking van een Duitse journalistieke prijs in 2017. Foto Golejewski/EPA

Het Duitse blad Der Spiegel doet aangifte tegen de onlangs door de mand gevallen journalist Claas Relotius. Half december werd al bekend dat hij zijn verhalen “in grote mate” verzon of vervalste. En nu vermoedt zijn voormalige werkgever ook dat Relotius onder zijn lezers geld inzamelde voor twee weeskinderen in Turkije en dat vervolgens in eigen zak stak. Dat meldt het Duitse tijdschrift op zijn website.

Relotius (33) zou via een privémailadres lezers hebben opgeroepen geld te doneren voor twee Syrische weeskinderen in Turkije. Die donaties kwamen terecht op een privérekening. Hoeveel mensen geld hebben gedoneerd, en waar dat geld is gebleven, is volgens Der Spiegel nog onbekend. De redactie van het Duitse blad was niet op de hoogte van de inzamelingsactie.

De meerdere malen bekroonde journalist schreef eerst als freelancer voor Der Spiegel (oplage ruim 700.000), maar was sinds anderhalf jaar in vaste dienst. Volgens het blad verschenen er sinds 2011 bijna zestig verhalen van hem in het tijdschrift of op de website. Volgens een eigen verklaring van Relotius zijn zeker in veertien verhalen niet-bestaande mensen opgevoerd of citaten vervalst. Dat is extra opmerkelijk, omdat Der Spiegel juist bekendstaat om zijn grote afdeling redacteuren die alle feiten in artikelen checken.

Lees ook wat de gevolgen zijn van het bedrog voor de Duitse journalistiek: Bedrog topjournalist Der Spiegel treft hele Duitse pers

Adoptie

Naar aanleiding van het nieuws dat Relotius zijn verhalen vervalste, meldden meerdere lezers zich bij Der Spiegel met het verhaal dat zij door Relotius waren benaderd om geld over te maken voor de twee weeskinderen in Turkije. Het ging om een Syrische jongen en zijn zusje, over wie Relotius in 2016 schreef, die in Turkije als daklozen zouden leven.

Ook de inhoud van dat artikel wordt inmiddels in twijfel getrokken. Volgens de fotograaf met wie Relotius werkte aan het stuk, heeft de gevallen journalist het levensverhaal van de Syrische jongen sterk gedramatiseerd. Zo zou de moeder van de jongen nog leven en in een meubelwinkel in Turkije werken. Het door Relotius beschreven zusje heeft de fotograaf nooit ontmoet. Het is onduidelijk of zij wel bestaat. Na de inzamelingsactie schreef Relotius in een tweede artikel over hoe hij, met zijn doorzettingsvermogen, wist te bereiken dat de twee kinderen door een Duits echtpaar werden geadopteerd. Ook dat blijkt niet waar.

Amerikaanse diplomaat in aanval

De zaak-Relotius heeft tot veel discussie geleid, ook buiten Duitsland. De Amerikaanse ambassadeur in Duitsland Richard Grenell heeft in een open brief zijn beklag gedaan over Relotius. Volgens hem zijn de leugens van de journalist typerend voor de “campagne van institutionele vooringenomenheid” die Der Spiegel zou kenmerken. De Verenigde Staten zouden hiervan het doelwit zijn.

Steffen Klusmann, de plaatsvervangend hoofdredacteur van Der Spiegel, heeft ontkennend op de brief gereageerd. “Anti-Amerikanisme is me ten diepste vreemd”, stelt hij. Kritiek op het beleid van de Amerikaanse regering mag volgens hem dan ook niet worden verward met “institutionele vooringenomenheid” ten opzichte van de VS.

Wel biedt hij zijn excuses aan voor het feit dat “de controlesystemen” van zijn krant hebben gefaald. Grenell nam geen genoegen met het antwoord en sloeg op Twitter hard terug. Op het medium deelde hij een overzicht van Der Spiegel-voorpagina’s die volgens hem “anti-Amerikaanse vooroordelen” laten zien.

Twitter avatar RichardGrenell Richard Grenell . @DerSPIEGEL says they don’t have any anti-American bias. But the facts tell a different story. Below are only a few examples. @sefi99 #spiegelgate https://t.co/zf5uraPoqD

Claas Relotius heeft nog niet gereageerd op de nieuwe aantijgingen. De journalist heeft in de loop der jaren als freelancer ook voor tal van andere gerespecteerde kranten en bladen geschreven, waaronder Neue Zürcher Zeitung am Sonntag, Financial Times Deutschland, die Welt, het magazine van de Süddeutsche Zeitung, Zeit Online en de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung.