Gele hesjes willen niets weten van een Kerstbestand

Het zijn de radicaalste ‘gele hesjes’ die nu nog steeds demonstreren, maar zij blijven veel steun houden. Komt er een ‘gele lijst’ bij de Europese verkiezingen?

Franse gele hesjes demonstreren in Bordeaux op 22 december 2018.
Franse gele hesjes demonstreren in Bordeaux op 22 december 2018. Foto Nicolas Tucat/AFP

Sinds president Emmanuel Macron de protesterende ‘gele hesjes’ twee weken terug in een tv-toespraak tegemoet kwam, zijn in heel Frankrijk zeker 170 bezette rotondes door de politie ontruimd. Onverzettelijke demonstranten hielden er volgens de autoriteiten voor het weekend nog zo’n driehonderd bezet, maar dat aantal neemt met de feestdagen in zicht gestaag af. Dat betekent niet dat de beweging van gele hesjes nu een stille dood sterft, waarschuwen de actieleiders. Van een ‘Kerstbestand’ na Macrons mea culpa willen ze niet weten.

In het Normandische Brionne, waar NRC de laatste weken meermalen over berichtte, hebben de plaatselijke activisten in overleg met de burgemeester uit eigen beweging de blokkades opgeruimd, om een veldslag te voorkomen. Vrachtverkeer kan nu voor het eerst in een maand weer gewoon passeren. „Maar onze acties tegen deze verrotte regering gaan door”, zegt voorman Laurent Ricordeau telefonisch. „Macron heeft een eerste slag gewonnen, maar niet de oorlog. We beraden ons op nieuwe stappen.”

Met een paar honderd andere gele hesjes uit heel Normandië protesteerde Ricordeau zaterdag in het centrum van Rouen. Voor de komende dagen heeft hij op de besloten Facebookgroep van het ‘Rond-point des Braves’ (de rotonde van de dapperen) in Brionne nieuwe acties aangekondigd bij overheidskantoren en tolstations op snelwegen.

Elders in het land blokkeerden gele hesjes zaterdag ondermeer grensovergangen. Ook in Parijs kwam het weer tot ongeregeldheden. ‘Akte VI’, de zesde landelijke demonstratiedag, trok daar ongeveer tweeduizend belangstellenden, landelijk waren zo’n 38.600 mensen op de been.

Het aantal vernielingen was in Parijs minder dan eerdere weken, maar zelfs op de laatste zaterdag voor Kerst hing na gewelddadige confrontaties met de politie andermaal urenlang een wolk van traangas boven de Champs-Élysées. Drie motoragenten, bekogeld met stenen, kerstbomen en elektrische stepjes, ontsnapten ternauwernood aan een lynchpartij.

De bedreiging en ontsnapping van de agenten:

Twitter avatar Steph_Roy_ Stéphanie Roy #Paris Scène extrêmement violente sur les champs Élysées. Des policiers pris à parti, l’un d’eux sort son arme. #GiletsJaunes #ActeVI #Acte6 #ChampsElysees #22Decembre2018 #22Decembre https://t.co/LwlQUxMJ9o

Actieleider Éric Drouet, die eerder opriep tot bestorming van het Élysée, en meer dan tweehonderd anderen zijn opgepakt.

Niet verwacht

Dat de demonstranten zo volhardend zouden zijn, had de Franse regering niet verwacht. „De deelname is minder, maar de vragen die de gele hesjes opgeworpen hebben, zijn er nog steeds”, concludeerde ex-minister en Macron-fluisteraar François Bayrou deze week. Het zijn weliswaar de meest radicale hesjes die nu nog demonstreren – in Angoulême werd een levensgrote pop van Macron onthoofd – maar volgens peilingen is hun achterban onverminderd groot: tweederde van de Fransen staat achter ze. De koopkrachtmaatregelen van Macron zijn voor hen niet genoeg: de roep om het „aftreden” van de president of het ontbinden van de Assemblée is het enige dat ze tevreden zou stemmen.

Om nieuwe protesten en verdere economische schade te voorkomen, maakt de regering grote haast met het eerder door Macron aangekondigde ‘Grote Nationale Debat’ over de milieutransitie, belastingen, democratie en burgerschap en publieke diensten. Honderd Fransen zullen daarvoor in januari willekeurig geselecteerd worden, liet premier Édouard Philippe vrijdag weten. Burgemeesters, die tot nu toe klaagden dat de regering niet naar ze luisterde, krijgen een prominente rol in de consultatie.

Een van de heikelste thema’s is de terugkerende eis om een door het volk geïnitieerd referendum op te tuigen. Macrons La République en Marche (LREM) vreest dat „terugkeer van de doodstraf” zo wel heel makkelijk wordt.

Europese verkiezingen

Een deel van de gele hesjes overweegt deelname aan de eerstvolgende verkiezingen, die voor het Europees Parlement. Als ze erin slagen om een lijst op te stellen, zoals de zuidelijke leider Christophe Chalençon en de sympathiserende zanger Francis Lalanne hebben voorgesteld, dan zouden zij bij de verkiezingen in mei een machtsfactor van betekenis kunnen worden. Volgens bureau Ipsos kan een gele lijst in één keer 12 procent van de stemmen halen.

De Franse regering zegt pogingen van de hesjes om de weg van de democratie te kiezen toe te juichen. Niet alleen omdat dat wellicht eindelijk rust zou brengen, maar ook omdat dat de kans op verkiezingssucces van Macrons partij vergroot. Stemmen voor de gele hesjes gaan tenslotte ten koste van die voor de andere uitersten: het hardlinkse La France Insoumise en de rechts-populistische Rassemblement National van Marine Le Pen, dat nu (ruim) voorop gaat in de peilingen.

De president zelf doet intussen zijn best om te demonstreren dat hij inziet dat de kritiek van de demonstranten niet alleen de koopkracht, maar ook zijn afstandelijke regeerstijl betrof. Zo reageerde hij afgelopen week op de website change.org op de massaal ondertekende petitie tegen hoge benzineprijzen, die al sinds de lente circuleert: „Ik heb uw boodschap begrepen. En ik antwoord u direct: u heeft gelijk”, schreef de president. Een dag later dook hij na een werkbezoek in het oosten van het land voor lunch opeens met zijn hele entourage op bij een filiaal van het zeer volkse wegrestaurant Courtepaille.