Opinie

Vazen en ballonnen

None

Dat viel nog niet mee, een premier die zich op het glibberige pad van de metaforiek begaf. Hij ziet Nederland als een vaasje, schreef hij in een advertentie in het AD. Dat kan, dat is nog tot daar aan toe. De beeldspraak begint te wringen wanneer hij voortgaat op het ingeslagen pad en voor zich ziet hoe zeventien miljoen ‘gewone en bijzondere mensen’ dat vaasje vasthouden. (Bedoelt hij gewone én bijzondere mensen, of mensen die gewoon en bijzonder tegelijk zijn? Allez, die ambiguïteit zij hem vergeven.) Maar zeventien miljoen paar handen die een en hetzelfde vaasje vasthouden? Dan wordt het vaasje plots een flinke vaas, een knoert van een vaas zelfs. De metafoor is een beetje met Mark op de loop gegaan, hij heeft er geen controle meer over, helemaal niet wanneer hij ook nog opmerkt dat er mensen zijn ‘die zo hard aan het vaasje trekken dat het stuk gaat’. Ook in sommige landen om ons heen hebben ze niet goed op hun vaasje gepast, waarschuwt hij, zodat het is stukgevallen. De metafoor is definitief ontspoord en potsierlijk geworden, maar wij doen er toch maar ons voordeel mee omdat we zo de premier weer even zien voor wat hij is: een povere stilist met malle beeldspraken in plaats van echte gedachten.

Het beeld regeert, in de politiek in het algemeen en bij de VVD in het bijzonder. Toen in oktober vier Russische geheim agenten een hackpoging deden in Den Haag, ging een groep parlementariërs niet op werkbezoek naar Rusland. Niet uit protest tegen de Russische autocraat met zijn trollenlegers en hackspionnen die onze vrede en stabiliteit ontwrichten, maar omdat het, in de woorden van VVD’er Sven Koopmans, „zou worden uitgelegd als vergeving voor schandelijke daden tegen de rechtsorde”.

Niet een waarachtige intentie maar het verwachte imago bepaalt de handeling. Niet het Ding an sich maar de beeldvorming.

Dat geldt ook voor de reductie van CO2-uitstoot, waartoe de rechter het kabinet in 2015 verplichtte. In een knappe reconstructie onthulden NRC-redacteuren Hester van Santen en Erik van der Walle deze week dat de kabinetten Rutte II en III zo goed als niets hebben gedaan om CO2-uitstoot te verminderen. Henk Kamp, die zich de eretitel ‘groenste minister ooit’ genoegzaam liet aanleunen, onder andere in Het Financieele Dagblad, werd vooral geleid door uitstelgedrag. Hij grossierde in loze beloftes en vertraagde intussen de uitvoering van het Urgenda-vonnis zodanig dat het vrijwel volledig tot stilstand kwam, een strategie die door zijn opvolger Eric Wiebes onverkort is voortgezet. Kolencentrales blijven tot nader order open, fosfaatreductie in de landbouw komt er niet van en van de beloofde ondergrondse opslag van CO2 is nooit meer iets vernomen. En toch dat hardnekkige beeld van Henk Kamp als ‘groenste minister ooit’, en het huidige kabinet zelfs als ‘groenste kabinet ooit’ (dixit Wiebes).

Stichting Wakker Dier organiseert jaarlijks de Liegebeest-verkiezing, waarin leugenachtige claims van de voedselindustrie worden ontzenuwd – dit jaar won de Rabobank die zich een duurzaam imago aanmeet in haar reclamecampagnes, maar ijzerenheinig blijft investeren in plofkippen, megastallen en fastfoodketens.

Zo’n verkiezing zal er ook moeten komen voor de politiek – wie ’m wint, zal worden gedwongen de politiek duurzaam te verlaten.

Deze week werd Klaas Dijkhoff verkozen tot Politicus van het Jaar. Op sociale media werd abusievelijk gemeld dat hij Oliebol van het Jaar geworden was, maar de AD-oliebollentest hield helaas vorig jaar op te bestaan. Nu werd hij dan Politicus van het Jaar vanwege de media-aandacht die hij kreeg voor zijn talloze proefballonnen, alle met giftige demagogie en anti-rechtsstatelijke adem gevuld. De schaamte voorbij liet Dijkhoff er vorige maand nog vijfhonderd van op tijdens een partijcongres, hetzelfde congres waar Rutte op het podium voor het eerst zijn vaasjes-metafoor uitprobeerde.

Ballonnen, vaasjes: bij de grootste partij van het land houden ze van omsloten, lege ruimtes. Van zichzelf inhoudsloos. Holle vaten.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.

Correctie (22 december 2018): In een eerdere versie van deze column werd Eric Wiebes abusievelijk geschreven als Erik Wiebes.