Leden van de gelehesjesbeweging bekijken de toespraak van de Franse president Emmanuel Macron eerder deze maand waarin hij diverse koopkrachtmaatregelen aankondigde.

Foto Philippe Wojazer/Reuters

‘Frankrijk hervormt nu als nooit tevoren ’

Philippe Aghion Dat het Franse begrotingstekort oploopt door de „sociale draai” van Macron „is nu eenmaal de prijs van hervormen”, stelt Aghion.

Om het explosieve verzet van ‘gele hesjes’ te stoppen, tastte de Franse president Emmanuel Macron diep in de buidel. De deze week door de Assemblée goedgekeurde verhoging van het minimumloon, verlaging van de premies voor gepensioneerden en andere koopkrachtmaatregelen kosten zeker 10 miljard euro en leiden ertoe dat volgend jaar het Franse begrotingstekort toch weer door het EU-plafond van 3 procent schiet.

Maar dat is nu eenmaal de prijs van hervormen, relativeert de Franse econoom Philippe Aghion, die actief meeschreef aan Macrons verkiezingsprogramma. Macron heeft dankzij de gele hesjes volgens hem een noodzakelijke „sociale draai” gemaakt.

De sociaal-liberaal Aghion, hoogleraar aan het Collège de France en aan de London School of Economics, kent Macron sinds 2007. Beiden waren toen lid van een commissie die plannen presenteerde om de haperende Franse groei aan te zwengelen. Sinds zijn leerling, want zo waren de verhoudingen, in het Élysée zit, zien ze elkaar niet vaak meer – maar ze sms’en nog wel. Met de twee andere auteurs van het economische programma, stuurde hij afgelopen juni al een (via Le Monde uitgelekte) kritische notitie aan de president om hem te zeggen dat de „emancipatoire ambitie” van de plannen wel heel snel uit beeld waren geraakt – met alle sociale risico’s van dien.

„Macron is terug bij het ware karakter van zijn program”, zegt hij nu. „De gedachte daarachter was dat Frankrijk hervormingen nodig had die in een land als Nederland al in de jaren negentig zijn doorgevoerd: hervormingen om de economie beter te laten presteren en de groei te stimuleren. Maar wat we destijds duidelijk schreven, was dat dat alleen haalbaar was als we bepaalde beschermingen zouden inbouwen: de zwaksten mochten niet nog kwetsbaarder worden en er moest geïnvesteerd worden. Dat is het laatste jaar niet gebeurd.”

Waarom niet?

„Deels omdat men de politieke ruimte wilde aangrijpen om heel snel heel veel hervormingen door te voeren. Men wilde niet eindeloos debatteren. Maar Macron heeft ook te veel vertrouwd op technocraten. Die hebben de leiding genomen en zijn op klassieke wijze gaan snijden. Zo lieten ze hem de woonsubsidie verlagen, pensioenen werden niet meer voor inflatie gecorrigeerd en brandstofaccijnzen gingen omhoog terwijl de olieprijs steeg. Dat zijn drie grote politieke fouten geweest, gedicteerd door mensen die geobsedeerd bezig waren met het begrotingstekort.”

U doelt op ambtenaren op het ministerie van Financiën?

„En de mensen daaromheen. Juist op dat ministerie zijn ministers aangesteld, Bruno Le Maire [Economie en Financiën] en Gérald Darmanin [Begrotingen], die niet aan het programma hebben meegeschreven.” Zij en premier Édouard Philippe komen van de centrum-rechtse Republikeinen van oud-president Sarkozy. „Zij zijn er later bijgekomen”, zegt Aghion. „Daardoor is de emancipatoire, democratische en beschermende dimensie van het programma een beetje in het gedrang geraakt. Toen wij daar in juni de alarmbel over luidden, werd er niet naar ons geluisterd. Ik denk dat Macron dankzij de gele hesjes de boodschap nu wel begrepen heeft.”

Het Franse tekort loopt nu op tot 3,2 procent, boven de Europese grens.

„Om te kunnen hervormen op een wijze waarbij de zwaksten de bescherming krijgen die ze verdienen, moet je overgangskosten betalen. En ja, dat betekent dat we een beetje over die 3 procent gaan. Maar dat geldt alleen voor komend jaar. Door de teugels wat te vieren, kunnen we de sociale vrede in Frankrijk herstellen. En zonder sociale vrede kunnen we niet verder hervormen. De argumentatie is dus niet Keynesiaans: we verbeteren niet de koopkracht om de economie te stimuleren.”

Hoe overtuigt de Franse regering andere EU-lidstaten daarvan?

„Dat begrijpen ze wel. Het is een investering. Ook in Duitsland hebben ze de beelden gezien van brandend Parijs. En ook in Duitsland willen ze niet dat Marine Le Pen hier aan de macht komt.”

Maar waarom zouden ze Frankrijk anders behandelen dan Italië, dat óók meer uitgeeft dan afgesproken?

„De vergelijking met Italië gaat niet op. Dat land heeft een veel grotere staatsschuld dan Frankrijk [130 procent van het bbp tegenover 99 procent van het bbp], de groei is er lager én Italië hervormt niet. Ze vergroten daar nu hun schuld, maar niet om te kunnen hervormen, zoals wij. Dat is echt heel anders. Frankrijk hervormt nu zoals nog nooit gebeurd is en we willen dat blijven doen. We hebben een flat tax ingevoerd op inkomsten uit kapitaal, de arbeidsmarkt is hervormd, scholing, onderwijs, het spoor... Nu komen de hervormingen van het pensioenstelsel, die van werkloosheidsverzekeringen en die van het staatsapparaat er nog aan. Die zijn heel belangrijk.”

Maar is Macron nu nog wel in staat te hervormen dan?

„Ja, dat denk ik echt. Als de sociale rust hersteld is, dan kan hij de weg van de hervormingen weer inzetten.”

De protesten lieten zien dat Fransen zeer gehecht zijn aan hun sociale stelsel en een Angelsaksischer variant vrezen.

„Dat kan, maar het is ook niet de bedoeling om ons sociale model kapot te maken. Ik bepleit een Scandinavisch model en Macron ook, al kan ik natuurlijk niet voor hem spreken. Er is vrij verkeer van kapitaal in de EU, dus het is zaak ook onze belastingpolitiek in overeenstemming te brengen met andere landen. En als Zweden het voorbeeld is, dan kun je niet zeggen dat Macron er alleen maar voor de rijken is, zoals ik nu hoor. Maar het is waar: er zijn mensen, ook rondom de president, die meer naar een Angelsaksisch model hellen. Ik denk dat de gele hesjes hebben geholpen om weer te laten zien waar we echt voor staan. Zo bezien is het allemaal nog niet zo slecht geweest, die beweging.”