Voor Disney is inclusiviteit het nieuwe normaal

Film in 2018 Nu Disney hard op weg is naar een mondiaal marktaandeel van 40 procent, is het goed dat het bedrijf zich bewust wordt van zijn verantwoordelijkheid.

Ralphs assertieve sidekick Vanellope von Schweetz—along in een kamer vol Disneyprinsessen in Ralph Breaks the Internet.
Ralphs assertieve sidekick Vanellope von Schweetz—along in een kamer vol Disneyprinsessen in Ralph Breaks the Internet. Foto Disney

Als 2017 het jaar was van #MeToo, dan is 2018 het jaar van de verwerking van de beweging die alles en iedereen opschudde. Al blijft het de vraag hoeveel er echt verandert. Toch zie je dat het bewustzijn over seksisme en ongelijkheid toeneemt, evenals de zorgen over voortwoekerend racisme.

De Disney-animatiefilm Ralph Breaks the Internet is een uitstekende barometer en samenvatting van waar we staan in 2018. Het is in de eerste plaats een vermakelijke film, die het uitstekend doet aan de bioscoopkassa. Maar wie Ralph Breaks the Internet nader beschouwt, ziet hoe subtiel en genuanceerd de film is als het gaat om kwesties als de gevaren van internet, met z’n vervelende pop-ups, dark web, gevaarlijke virussen en nare trollen. „Eerste internetregel: lees nooit de commentaren”, is het advies dat Ralph krijgt als het al te laat is. Ontmoedigd en met gebogen hoofd loopt hij weg uit de ruimte waar hij net de vileine opmerkingen las onder zijn YouTube-filmpjes (hier Buzztube genoemd).

Wat zijn volgens de NRC-recensenten de beste films van 2018?

Maar de mooiste en interessantste scènes spelen zich af in de Disney-webshop, waar Ralphs sidekick Vanellope terechtkomt. Zij stuit daar op alle Disney-prinsessen die samen in een ruimte zitten. Een fraai zinnebeeld van het idee van zusterschap. Ze klagen over het gegeven dat ze in al die Disneyklassiekers keer op keer gered worden door een grote sterke man. De onafhankelijke en assertieve Vanellope („I’m a princess too!”) vraagt verbaasd: „What’s up with that?” Niet snel erna ontdoen de veertien prinsessen zich van hun (bal)jurken en trekken ze een lekker zittend T-shirt of comfortabele pyjama aan. Ze hoeven zich niet meer mooi te maken voor mannen.

Donald Duck

Het spreekt anno 2018 voor zich dat de trailer van Ralph Breaks the Internet, waar deze prinsessenscène deels inzit, op veel giftig mannelijk commentaar kon rekenen: „Time to roast the feminists in this movie.” De veelal mannelijke haters zullen niet blij zijn geweest met de film, waarin Ralph uiteindelijk gered wordt door de prinsessen, een subversieve omkering van het Disneyverleden. Waar is mannenfluisteraar Jordan Peterson (van de bestseller 12 Rules for Life) als je hem nodig hebt?

In deze door een vrouw geschreven prinsessenscène toont Disney zich bewust van de kritiek die al decennia op de studio klinkt. Kritiek die het scherpst verwoord is in de klassieke studie How to Read Donald Duck. Het boek van de Belgische socioloog Armand Mattelart en de Chileense schrijver Ariel Dorfman stamt uit 1971 en verscheen dit jaar in een nieuwe editie. Mattelart en Dorfman kritiseerden Donald Duck en andere Disney-karakters en wezen erop dat onder de schijnbaar onschuldige en apolitieke stripfiguren een wereld schuilgaat van imperialisme, seksisme en racisme. Het vermaak van Disney zat (en zit) vol boodschappen die vooral (kapitalistische) Amerikaanse waarden uitventen.

Noem het voortschrijdend inzicht, maar inmiddels is mediaconglomeraat Disney zich beter bewust van zijn machtige positie als maker van culturele producten die de hele wereld overgaan en bewust of onbewust belangrijke boodschappen afgeven. Een macht die enorm is: The Walt Disney Company bezit naast Pixar en zijn eigen studio ook de Marvelstudio, waarvan het Marvel Cinematic Universe, vol met populaire superhelden, miljarden opbrengt. Ook kocht het mediabedrijf in 2012 de Star Wars-franchise van George Lucas en bezit het tv-station ABC. In 2018 ging het bovendien een ingrijpende fusie aan met mediaconglomeraat 21st Century Fox en kondigde het aan een streamingdienst te beginnen die moet concurreren met Netflix. De inschatting is dat Disney na zijn in 2019 afgeronde fusie met Fox 40 procent marktaandeel zal bezitten. Een ontwikkeling die velen een beetje zorgen baart, heeft Disney niet te veel macht?

Wonder Woman

Met zoveel mediamacht komt verantwoordelijkheid. Een verantwoordelijkheid die Disney dit jaar meer dan ooit nam. Het maakte van de relatieve flop The Nutcracker and the Four Realms vrij opzichtig een multiculturele film, met Morgan Freeman en een gastoptreden van de gekleurde danseres Misty Copeland. Een diversiteit waar Disney al voorzichtig mee begon met Moana, Coco en Zootopia. Inclusiviteit is het nieuwe normaal.

Ralph Breaks the Internet doet een duit in het zakje als het gaat om strijdbaar feminisme, met naast de prinsessenscène de actieve rol van Vanellope. Zij doet liever mee aan het gevaarlijke spel Slaughter Race dan aan het suffe spel waar zij vandaan komt (zie ook Wreck-It Ralph). Daarnaast sluit zij een bijzondere vriendschap met Shank, de stoere racester die niet toevallig van stem wordt voorzien door Gal Gadot. Gadot speelde in dé sleutelfilm van 2017, Wonder Woman. En is het nou wensdenken, of lijkt er zich iets moois tussen deze twee vrouwen te ontwikkelen? Disney, ga zo door!

    • André Waardenburg