Pas politieke steun voor klimaatakkoord-ontwerp als de cijfers kloppen

Resultaat vijf klimaattafels Minister Wiebes bejubelt het akkoord als zege van de polder. Maar het wordt alleen uitgevoerd als de consequenties bevallen.

Chemieconcern DuPont, nu bekend onder de naam Chemours, in Dordrecht.
Chemieconcern DuPont, nu bekend onder de naam Chemours, in Dordrecht. Foto Koen van Weel/ANP

Wat er op de 227 pagina’s van het Ontwerp van het klimaatakkoord staat, kwam tijdens de presentatie nauwelijks aan de orde. Voorzitter Ed Nijpels van het klimaatberaad en minister Eric Wiebes spraken vrijdagmiddag vooral verbindende woorden. Honderd partijen „zijn hard aan de slag gegaan”. Ze „moesten over hun eigen schaduw heen stappen.” Dat de milieubeweging en FNV een dag eerder verbitterd waren opgestapt, noemde Nijpels „jammer”. Maar: „De groene vingerafdrukken van de milieubeweging staan op heel veel pagina’s.”

De vraag is nu of de plannen om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 te halveren, ook geaccepteerd zullen worden. Door de twee planbureaus die de plannen de komende maanden doorrekenen. Maar vooral door de politiek.

Want politieke steun voor dit ontwerp-akkoord is, zelfs vanuit de coalitie, niet vanzelfsprekend. Daarvoor zijn de verschillen tussen VVD en CDA aan de ene kant, en D66 en ChristenUnie aan de andere kant te groot. Niet voor niets reageerde minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) zuinig op de vraag of er volledige politieke steun is. „Alle coalitiepartijen vinden dat dit akkoord goed genoeg is om door te rekenen.”

Lees ook de reactie van de fractievoorzitters op het klimaatakkoord-ontwerp: Kabinet mag van Nijpels ‘ontwerp-akkoord’ verder invullen

De afgelopen negen maanden hebben vijf klimaattafels plannen gemaakt om in twaalf jaar de CO2-uitstoot te halveren. De tafels industrie, elektriciteit, mobiliteit, gebouwde omgeving en landbouw kregen elk een opdracht om tot reductie van broeikasgassen te komen. De gesprekken waren „intensief en emotioneel”, zei Ed Nijpels.

In juli presenteerden de vijf klimaattafels hun eerste onderhandelingsresultaat. Toen vonden het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau de plannen niet concreet genoeg om door te rekenen.

Het PBL maakte wel een eerste „analyse”, en sprak de verwachting uit dat het mogelijk zou zijn om, zoals beoogd, de CO2-uitstoot met 49 procent te reduceren. Maar het CPB kon niet oordelen over de lastenverdeling of de kosten voor de staatskas. Over subsidies, normen of belastingen was toen nog weinig besloten.

Het ontwerp-klimaatakkoord dat er nu ligt, bevat zulke plannen wel – ten dele. Bijvoorbeeld: tot 2030 kun je subsidie krijgen voor de aankoop van een elektrische auto. De gasprijs gaat omhoog, maar minder dan in juli voorgesteld. Vervuilende fabrieken krijgen een boete als ze hun CO2-uitstoot onvoldoende verminderen. Industrieën krijgen juist subsidie als ze CO2 ondergronds opslaan, of duurzame installaties aanschaffen.

Ontwerp, geen akkoord

Veel is ook nog onduidelijk. Hoe verdelen we de beschikbare biomassa (hout en plantenresten), hoe richten we de Noordzee in en hoe financieren we de verduurzaming van woningen en gebouwen? „Het is een ontwerp, nog geen akkoord”, aldus Wiebes.

Komende zomer moet er een akkoord liggen waarvoor een „breed maatschappelijk draagvlak” is. Dat draagvlak zal er alleen komen als de klimaatplannen voor iedereen haalbaar en betaalbaar zijn. En dat is lang niet zeker. Eerst zal moeten blijken of de plannen nu wél zo helder zijn dat het Centraal Planbureau ermee aan de slag kan. En daarna is het aan de politiek. „Het verdelingsvraagstuk is een politiek vraagstuk dat in de Tweede Kamer thuishoort”, zei voorzitter Ed Nijpels vrijdag.

Die verdeling van de lasten was donderdag een van de redenen voor de milieubeweging en vakbond FNV om zich te distantiëren van het klimaatakkoord in wording. Juist deze partijen waren uitgenodigd om voor extra draagvlak in de samenleving te zorgen.

Lees ook: Polderaanpak van klimaatbeleid ontslaat politiek niet van keuzes

Volgens bond en milieubeweging is het ontwerpakkoord niet groen genoeg om te voldoen aan het Akkoord van Parijs. Verder zouden de grote bedrijven te veel buiten schot blijven, waardoor de kosten voor de benodigde transitie vooral op huishoudens en kleine bedrijven worden afgewenteld.

De milieubeweging had gehoopt op een CO2-heffing die aan vervuilende bedrijven wordt opgelegd. In plaats daarvan moeten die circa 300 fabrieken vanaf 2019 een individueel plan maken voor verduurzaming. Daar staat een subsidie tegenover die kan oplopen tot 550 miljoen in 2030.

Nijpels liep er in zijn aanbiedingsbrief al op vooruit dat er in 2019 wordt dooronderhandeld, als blijkt dat de plannen onvoldoende zouden zijn om de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent te reduceren ten opzichte van 1990. „Telt het niet op, dan gaan we door tot het wel optelt.” De milieubeweging en FNV kijken voor de oplossingen van hun bezwaren „ook nadrukkelijk naar het kabinet”, was Nijpels’ boodschap aan de coalitie.

Het kabinet heeft niet de luxe om zich alleen met plannen voor 2030 bezig te houden. Door de gerechtelijke Urgenda-uitspraak moet de coalitie de komende twee jaar hard ingrijpen om de uitstoot van broeikasgassen sterk naar beneden te brengen.

En afgelopen donderdag werd de Klimaatwet in de Tweede Kamer aangenomen die wettelijk verankert dat Nederland in 2050 bijna geen CO2 meer uitstoot. Over klimaat discussiëren hoort er vanaf nu bij, vindt Wiebes. „We doen dit nu elke dag, de komende 32 jaar. Wen er maar aan.”

Commentaar O&D pagina 11

Elektriciteit: CO 2 -prijs wordt afgezwakt

De elektriciteitstafel was na de ‘eerste ronde’ van de onderhandelingen in juli al met veel concrete maatregelen gekomen. Met name windmolens op zee zorgen voor meer duurzame stroom, en er komen meer zonne- en windparken op het vasteland. Daardoor zal in 2030 circa driekwart van de benodigde stroom uit zon en wind komen. Opvallend: de minimumprijs voor de CO2-uitstoot van elektriciteitscentrales wordt lager dan in het regeerakkoord was afgesproken. Uit onderzoek, onder meer van het Planbureau voor de Leefomgeving, bleek dat een hoge prijs de concurrentiepositie van gascentrales schaadt. Dat geeft risico’s voor de Nederlandse stroomvoorziening. Er komt geen subsidie voor biomassacentrales.

Industrie: Geen CO 2 -heffing, wel opslag

Een algemene CO2-heffing voor vervuilende bedrijven waar de milieubeweging voor heeft gestreden komt er vooralsnog niet. Dat wil niet zeggen dat bedrijven geen kans lopen dat ze toch moeten betalen. Elk vervuilend bedrijf moet vanaf 2019 een plan maken voor verduurzaming. Er is subsidie beschikbaar voor bedrijven die investering in CO2-besparing of innovaties. Wie geen goed reductieplan maakt of zijn belofte niet nakomt, krijgt een boete. Ook ondergrondse CO2-opslag komt in aanmerking voor subsidie, terwijl de milieubeweging ertegen is. De totale kostenstijging voor de industrie wordt geschat op 375 miljoen euro per jaar. De subsidiepot voor de industrie loopt op tot 550 miljoen euro in 2030.

Gebouwde omgeving: 50.000 huizen gasvrij in drie jaar

Van de tafel gebouwde omgeving, waar de verduurzaming van uiteindelijk alle 7 miljoen woningen centraal staat, komt het voorstel om vóór 2030 1,5 miljoen huishoudens aan een warmtenet te koppelen of van warmtepompen te voorzien. Om dit te financieren – vaak is ook isolatie nodig – wordt jaarlijks gerekend op zo’n 400 miljoen euro. Omdat woningcorporaties een voortrekkersrol moeten spelen, krijgen zij 100 miljoen korting op de verhuurdersheffing die zij jaarlijks moeten betalen. Door de subsidies moet zoveel mogelijk voorkomen worden dat huiseigenaren extra kosten maken. Voor het eind van de kabinetsperiode (2021) zouden 30.000 tot 50.000 woningen aardgasvrij moeten worden.

Mobiliteit: Minder zakelijke kilometers

Over twaalf jaar zijn er zo’n twee miljoen elektrische auto’s op de weg. Omdat die de komende jaren nog duurder zijn dan conventionele auto’s, kunnen kopers in 2021 op een subsidie van 6.000 euro rekenen. Die loopt in negen jaar terug tot 2.200 euro.

De bijtelling loopt in die periode op van 8 tot 20 procent. De subsidie wordt vooral gefinancierd door hogere accijns en hogere motorrijtuigenbelasting. Ook een vrachtwagenheffing moet innovatie financieel mogelijk maken.

Het aantal zakelijke kilometers moet in 2030 met 8 miljard worden teruggebracht. Dat klinkt ambitieus, maar in 2017 werd in totaal over de weg bijna 150 miljard kilometer afgelegd.

Landbouw: Glastuinbouw zorgt voor meeste reductie

In vergelijking met de voorstellen die in juli zijn gedaan, hoefde de klimaattafel Landbouw weinig aanvullende maatregelen voor te stellen. De land- en tuinbouwsector heeft met een opgelegde reductie van 3,5 miljoen ton CO2 een relatief lichte opdracht. Uit de zogeheten klimaatenvelop (subsidies voor verduurzaming) komt circa 30 miljoen per jaar. Een derde daarvan is bestemd voor de glastuinbouw en een derde voor de veehouderij. De glastuinbouw streeft ernaar in 2040 klimaatneutraal te zijn. Hun klimaatmaatregelen leveren de helft van de totale CO2-besparing in de landbouw.

Afspraken over afslanking van de veestapel, die noodzakelijk zal zijn om aan het Klimaatakkoord van Parijs te voldoen, zijn nog niet niet gemaakt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Hester van Santen
    • Erik van der Walle