NRC checkt: ‘2018 zonnigste jaar ooit gemeten’

Dat schrijft weerman Wilfred Janssen op 13 december op de website Weerplaza.nl

Tussen 1901 en 1992 bepaalde het KNMI met een Campbell-Stokes zonneschijnmeter de jaarlijkse hoeveelheid zonuren.
Tussen 1901 en 1992 bepaalde het KNMI met een Campbell-Stokes zonneschijnmeter de jaarlijkse hoeveelheid zonuren. Foto Wikimedia

De aanleiding

Weerplaza bestempelt kalenderjaar 2018 als zonnigste jaar sinds het begin van de metingen. „In De Bilt heeft de zon meer dan 2022 uren geschenen”, staat er in het artikel van 13 december. Het oude record van 2003, waarin de zon 2021 uur en 40 minuten scheen, is dus verbroken. Dat is een beperking tot één Nederlands dorp, maar dat is wat we checken: of het record in De Bilt, waar niet toevallig het KNMI staat, verbroken is.

In het bericht staat ook dat het de afgelopen drie decennia veel zonniger geworden is. Was het gemiddeld aantal zonuren 30 jaar geleden nog 1480 uur per jaar, tussen 1989 en 2018 scheen de zon gemiddeld 1695 uur. „Het is dus ruim 200 uur zonniger geworden!” staat er.

Waar is het op gebaseerd?

Meteoroloog Wilfred Janssen van Weerplaza.nl, zegt aan de telefoon dat Weerplaza openbare meetgegevens van het KNMI gebruikt. „Sinds 1901 houdt het weerstation De Bilt dagelijks zonuren bij. Die tellen we op”, zegt hij.

Ook mailt hij een publicatie uit 2012 van het blad Weatherdie gaat over de relatie tussen luchtkwaliteit en zonneschijn in Nederland.

En, klopt het?

Het KNMI heeft in zijn geschiedenis twee apparaten gebruikt om zonneschijn te meten. Van 1901 tot 1992 was dat een Campbell-Stokes zonneschijnmeter. Dat is een glazen bol die werkt als brandglas, staat er op de website van het KNMI. Achter die bol wordt een papieren strook geplakt en wanneer de zon schijnt, brandt die een brandspoor in het papier. Komt er een wolk voorbij, dan stopt het brandproces. Aan het eind van de dag berekenen meteorologen hoe lang de zon heeft geschenen.

In 1992 stapte het KNMI over op een nieuwe meetmethode: de pyranometer. „Wanneer de zon een bepaalde kracht heeft, meet een sensor een elektrisch signaal en met een berekening wordt dat omgezet naar zonuren”, zegt klimatoloog Rob Sluijter van het KNMI aan de telefoon. Om te controleren hoe groot het meetverschil is, heeft het KNMI de apparaten tussen 1992 en 2006 allebei gebruikt. Over het jaar heen is er heel weinig verschil. Sluijter: „Het gaat om een paar uur op jaarbasis.”

Terug naar de stelling van Weerplaza: het record in De Bilt. „Dat record uit 2003 is inderdaad verbroken”, zegt Sluijter. Maar gemiddeld voor heel Nederland staat het record nog. Bij de vijf oudste weerstations van Nederland (Den Helder, Eelde, De Bilt, Vlissingen en Maastricht) scheen de zon in 2003 gemiddeld 2099 uur, vertelt hij. En wanneer hij de uren optelt van 2018 (tot en met 18 december), komt hij uit op 2071 zonuren. „We hebben dus nog 28 uur te gaan dit jaar.” Het zal er om spannen of het Nederlandse record eraan gaat.

Dat het in Nederland steeds zonniger wordt sinds de jaren 1980, is te danken aan schonere lucht. In de Weather publicatie uit 2012 beschrijft Aarnout van Delden, meteoroloog bij de Universiteit Utrecht, dat de luchtkwaliteit in West-Europa steeds beter wordt. Vanaf de jaren 1980 werden er steeds meer roetfilters gebruikt in auto’s en fabrieken en nam de verbranding van kolen af. Daardoor is de hoeveelheid zwaveldioxide in de lucht enorm gedaald. Op die zwaveldeeltjes kunnen zich waterdruppels vormen, waardoor wolken en mist ontstaan. Sinds die deeltjes in hoeveelheid zijn afgenomen, is de lucht helderder.

Conclusie

In De Bilt is het zonneschijnrecord van 2003 verbroken. Maar gemiddeld over Nederland, zijn we er nog niet. En stel dat op 31 december blijkt dat die zonneschijnuren van 2003 en 2018 héél dicht bij elkaar eindigen, dan moeten we beseffen dat er met twee meettechnieken is gemeten. „Dan is het beter te zeggen dat 2003 en 2018 even zonnig waren”, zegt Sluijter nog. Al met al is de stelling voor De Bilt dus waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt

    • Anne Martens