Leg nooit je mobiel op tafel en andere etiquette

Etiquette Welk bestek gebruik je? Wat doe je met een servet? Hoe roep je een ober? Wie niet gewend is chique uit eten te gaan, heeft geen idee. Een etiquette-expert en een restauranteigenaar vertellen hoe het hoort.

Illustraties Marieke Knapen

Mijn vriend en ik aten in ons favoriete Italiaanse restaurant en ik gedroeg me zoals ik dacht dat het hoorde. Ik at met mijn ellebogen van tafel, pakte mijn wijnglas bij de steel vast, en nam best bescheiden happen. En opeens kwam de serveerster langs om onze borden mee te nemen. „Ik ben nog niet klaar!”, protesteerde ik. Zag dat mens niet dat er nog een kwart pizza op mijn bord lag? Mijn vriend gaf me een dodelijke blik. „Als je even pauze wilt, moet je het bestek gekruist neerleggen, niet aan de zijkant van je bord.”

Ik kan niet alleen maar mijn ouders de schuld geven van mijn gebrek aan etiquette, maar het heeft niet geholpen dat wij thuis maar één eetregel hadden: ‘Ga niet van tafel’. Het is iets voor kakkers om thuis stijve regels te hanteren, vond mijn kunstzinnige moeder. Als de sfeer maar goed is. Wij wachtten niet met eten tot iedereen had opgeschept, vroegen niet aan elkaar of we het zout mochten als we er zelf best bij konden, en als ik de behoefte voelde om een toren van mijn aardappelschijfjes te maken, dan moest dat kunnen.

In restaurants en bij vriendinnetjes thuis kwam ik erachter dat ik een ongelikte beer was. „Gatver, mam, kijk wat ze doet”, riep een schoolgenootje eens toen ik als tienjarige chocopasta van een mes likte. Maar ondanks de bemoeizucht van mijn omgeving is het nooit echt goed gekomen. Uit ongemak en rebellie hang ik, 27 jaar oud inmiddels, nog altijd lepels aan mijn neus en snij ik de spaghetti omdat mijn vriend zegt dat dat niet mag. Ik vind het iets vreemds hebben dat onbehouwen eters lager worden aangeslagen dan mensen die zich weliswaar aan tafel keurig gedragen maar ondertussen wel roddelen over mensen die niet al die regels zo duidelijk hebben meegekregen.

Hip-chique

Het probleem is dat ik binnenkort weer aan de etiquette moet. Mijn vriend en ik zijn bijna tien jaar samen en willen dat vieren door heel goed te gaan eten. We gaan naar Héroine, een hip restaurant in Rotterdam dat een verrassingsmenu serveert met amuses enzo. Maar ik weet helemaal niet hoe ik me in een hip-chique restaurant hoor te gedragen. Straks doe ik weer iets verkeerd.

Lees ook de recensie van Héroine (8 1/2): Koks met een leesbril, niet met een hakbijl

Om me grondig op het etentje voor te bereiden, bel ik met etiquette-expert en auteur van het boek Hoe hoort het eigenlijk? Reinildis van Ditzhuyzen, en met Eva Eekman, mede-eigenaar en gastvrouw van Héroine. “Natúúrlijk mag u fouten maken”, zegt Van Ditzhuyzen. „U doet dat niet expres. U gaat met de goede mentaliteit eten. U gaat daar niet heen om de boel op stelten te zetten.”

Ook Eekman probeert me gerust te stellen: „Het gaat er bij ons vrij informeel aan toe. De bediening staat niet met de handjes over elkaar archaïsch taalgebruik uit te slaan. Gedraag je niet anders dan je normaal bent, zou ik zeggen.”

Wat moet ik aandoen? „Je kan beter overdressed zijn dan underdressed”, zegt Van Ditzhuyzen. „Ik zou geen diadeem op je hoofd zetten, maar het is leuk om je best te doen.” Eekman: „Je moet je niet overdreven opdirken als jij je daar niet lekker bij voelt. We zien ook wel eens mensen met een joggingpak, als zij spontaan besluiten om bij ons te eten. Mensen die iets te vieren hebben, doen vaak wel wat meer hun best, maar er zijn maar weinig mensen in jasje-dasje.”

En moet ik het servet per se gebruiken?

Van Ditzhuyzen: „Ja. En leg het onmiddellijk op je schoot neer als je zit.”

Ik denk aan die ene keer dat we met ons gezin in een chique restaurant aten toen ik vijftien was, en we doodnerveus werden van de stilte die aan andere tafels heerste, en de obers die ons als haviken in de gaten hielden. Tot mijn schaamte en plezier besloot mijn vader zijn servet over zijn hoofd heen te draperen.

Hoe spreek ik de bediening aan?

Eekman: „Knippen vind ik asociaal. Hard schreeuwen om aandacht ook. Wij letten zelf goed op, en anders kan je even zwaaien, of ons bijvoorbeeld met ‘mevrouw’ of ‘meneer’ aanspreken. ‘Ober’ zeggen is wel een beetje ouderwets.” En: „Je ziet dat mensen sneller onbeleefd worden als ze dronken worden. Praten ze bijvoorbeeld door als wij de menukaart uitleggen. Wij raden aan om halve glazen wijn bij de gangen te drinken.”

En wat doe ik met mijn telefoon?

Van Ditzhuyzen: „Je mobiel op tafel leggen is verschrikkelijk. Verschrikkelijk. Dat kan alleen als je moeder op sterven ligt of iets dergelijks. Je mobiel gaat uit en weg.”

Lees ook: Tuur eens niet naar dat scherm (en andere nieuwe etiquette)

Mag ik wel foto’s nemen?

Van Ditzhuyzen: „Als je ervoor zorgt dat de andere tafels er niet op staan, is het geen probleem. Tenzij het restaurant het niet wil.” Eekman: „Op het eerste kaartje dat we serveren staat dat wij het op prijs stellen als mensen hun telefoon in hun zak laten. ‘Take memories, not pictures.’ Sommige mensen zitten alsnog bijna de hele avond op hun telefoon. Zonde, vind ik. Het is overigens niet verboden om foto’s te nemen, maar het is gezellig donker bij ons, dus als je met je telefoon een foto neemt, ziet dat er niet heel mooi uit.”

Het gebeurt dat mensen tongend bij elkaar op schoot gaan zitten. Een keer heb ik gevraagd of het wat kuiser kon

Eva Eekman, mede-eigenaar Héroine

Hoe hanteer ik mijn bestek?

Eekman: „Wij hebben niet veel bestek tegelijk op tafel, dus het is snel duidelijk wat je moet gebruiken. En als iemand niet zijn amuselepel maar het voorgerechtbestek gebruikt, wisselen we dat gewoon om zonder er iets van te zeggen. Als mensen hun ellebogen op tafel zetten en gaan scheppen, moeten we stiekem wel een beetje gniffelen, maar als jij bij elke gang een lepel wil gebruiken: ga je gang.

Hoe verliefd mag ik met mijn vriend doen?

Van Ditzhuyzen: „Handen vasthouden of een korte kus is leuk. Een grote kus die maar voortduurt niet. Een liefdesvertoning kan irritant zijn voor anderen. Misschien zit het stel naast je net hun huwelijksproblemen te bespreken.” Eekman: „Het gebeurt dat mensen tongend bij elkaar op schoot gaan zitten. Een keer heb ik gevraagd of het wat kuiser kon. Toen waren ze heel snel weg.”

Ik vind kaas niet lekker. Mag ik dat laten liggen?

„Geef van te voren aan dat het zonde is om jou kaas te geven, omdat je dat zal laten staan”, zegt Van Ditzhuyzen. „Misschien kunnen ze een alternatief bedenken. Ik hou zelf ook niet van die rare kazen. Brrr.”

Lees ook: Hoe heurt het eigenlijk in de WhatsApp-groep?

En is het oké om de rekening te delen?

Eekman: „Je ziet eigenlijk alleen dat vrouwengroepen splitten. Voor ons is het natuurlijk wel het handigst als één persoon afrekent.” Van Ditzhuyzen: „Het is niet zo dat iemand jarig is, en het etentje door een van beiden is geregeld. Je kunt het verdelen zoals jullie samen afspreekt.”

Heeft ze zelf weleens een fout gemaakt? Van Ditzhuyzen lacht. „Ik was een keer bij een tamelijk formeel diner en had veel van het toetje opgeschept, dat op chocolademousse leek. Ik nam een hap: smaakte het naar Danish Blue kaas. Uiteindelijk heb ik het laten staan, omdat ik anders had moeten kokhalzen. Hoogst pijnlijk, vond ik dat. Maar ik ben er toen niet op aangesproken. Dat zijn óók goede manieren.”