De kolibrie versiert vrouwtjes in een oogwenk

Voortplanting De breedstaartkolibri laat tijdens zijn complexe balts in korte tijd bijna al zijn kunsten zien, op het diepste punt van een duikvlucht.

Mannelijke breedstaartkolibri, met zijn mooie rode borstvlek, beroemd om zijn fraaie baltsduiken
Mannelijke breedstaartkolibri, met zijn mooie rode borstvlek, beroemd om zijn fraaie baltsduiken Foto Noah Whiteman

Binnen een oogwenk een vrouw versieren: niet veel mannen kunnen het. Maar mannelijke breedstaartkolibries (Selasphorus platycercus) beheersen de kunst van het vliegensvlug verleiden uitstekend. In slechts 300 milliseconden – de tijd die mensen nodig hebben om eenmaal met hun ogen te knipperen – laten deze vogelmannetjes al hun verleidingskunsten tegelijk zien. Dan halen ze een topsnelheid tijdens hun U-vormige duikvlucht, produceren ze zoemklanken en bewegen ze ook zodanig dat ze hun beoogde vrouwtje optimaal met hun kleurenpracht kunnen imponeren. Dat schrijven de Amerikaanse biologen Benedict Hogan en Mary Caswell Stoddard deze week in Nature Communications.

De twee onderzoekers gebruiken de Amerikaanse breedstaartkolibrie als voorbeeld van complex dierlijk signaalgedrag tijdens hofmakerij: veel diersoorten communiceren net als de breedstaartkolibrie gelijktijdig met geluiden, bewegingen en visuele prikkels als ze een partner voor zich proberen te winnen. In hoeverre die verschillende signaalvormen synchroon verlopen en op elkaar zijn afgestemd, was tot nu toe nog niet duidelijk.

Beweging, geluiden, kleuren

Om te zien hoe bewegingen de geluiden en kleuren beïnvloeden, filmden Hogan en Stoddard 48 duikvluchten van in het wild levende kolibries in de Rocky Mountains in Colorado. Ook maakten ze geluidsopnames.

Gemiddeld maken de mannetjes twee tot acht duikvluchten per versierpoging. Eén duikvlucht van een kolibrie duurt 6,4 seconden, maar het belangrijkste moment – waarbij de duik overgaat in een terugvlucht lijnrecht omhoog – duurt 300 milliseconden, zo observeerden de onderzoekers. In die tijd maken ze zoemgeluiden met hun staart en vleugels en tonen ze het vrouwtje, dat van onderaf toekijkt, hun kleurrijke keel. Ook bereiken ze dan hun topsnelheid: ruim 23 meter per seconde. Door de paraboolvorm van de vlucht verandert de toonhoogte van het gezoem, schrijven Hogan en Stoddard: tijdens de afdaling stijgt de frequentie (rond de 6 kHz) met zo’n 6,5 procent. En juist als het mannetje weer stijgt, daalt de frequentie met zo’n 4 procent, als gevolg van het Dopplereffect. Ook de door het vrouwtje waargenomen kleuren van de keel van het mannetje veranderen: van rood (tijdens de duik) naar zwart (tijdens het stijgen). Al met al is de rode kleur zo’n 120 milliseconden zichtbaar.

Beweging en richting zijn heel belangrijk wanneer dieren elkaar het hof maken, concluderen de onderzoekers, omdat ze in grote mate beïnvloeden hoe een beoogde partner kleuren en geluiden waarneemt.

Waarom het mannetje gelijktijdig met visuele en auditieve signalen probeert te imponeren, weten Hogan en Stoddard nog niet: de kleuren en geluiden zouden iets kunnen zeggen over de gezondheid van het mannetje, of over zijn vliegkwaliteiten.

Esthetische functie

Het is ook mogelijk dat ze een puur esthetische functie hebben, of dat ze eraan bijdragen dat een vrouwtje individuele mannetjes beter kan onderscheiden. Een andere optie is dat geluidssignalen vooral bedoeld zijn als back-up op een bewolkte dag, wanneer de kleurige keel en de vliegfinesse niet volledig tot hun recht komen.

Waarom dat allemaal synchroon moet? Ook dat is nog onbekend. Wellicht is het gewoon efficiënt (zoveel mogelijk uiterlijk vertoon in een zo kort mogelijke tijdspanne), of wellicht verraadt de mate van synchroniciteit iets over de kwaliteiten van het mannetje: kijk eens hoe goed ik dit allemaal tegelijk kan! In de toekomst hopen Hogan en Stoddard nog te onderzoeken in hoeverre vlieggedrag, kleur en geluid afzonderlijk van elkaar in staat zijn om vrouwtjes te imponeren. Op die manier zou nog beter te bepalen zijn wat een mannelijke breedstaartkolibrie nu echt aantrekkelijk maakt: zijn duikvlucht, zijn kleur, zijn geluid of zijn talent voor multitasken.